جستجوي پيشرفتهبرو جستجو
ارتباط با ماآرشيوشناسنامه صفحه اصلي
تاریخ 1396/07/16 - روزنامه سراسري صبح ايران(يكشنبه) نسخه شماره 5668

 شناخت بيشتر کهکشان راه شيري 

 
کهکشان راه شيري مدتهاي طولاني وجود داشته است. سن کهکشان ما تقريبأ 13.6 ميليارد سال است که 200 ميليون سال پس از بيگ بنگ متولد شده است. اما کهکشان ما چگونه به اينجا رسيده؟ عکس هاي کودکي کهکشان راه شيري چگونه است؟ موقعيت ما درون کهکشان کجاست و چه چيزهايي درون اين کهکشان مارپيچي نهفته است؟

پس از اينکه جهان کمي خنک شد، گاز به طور يکنواخت پخش شد

اول اينکه، هميشه ستارگان در جهان وجود نداشتند و کهکشان راه شيري نيز براي هميشه وجود نداشته است. پس از اينکه جهان کمي خنک شد، گاز به طور يکنواخت پخش شد.
بي نظمي هاي کوچک باعث شدند گازها به توده هاي بزرگ و بزرگتر تبديل شوند، سپس حرارت ديده و در نهايت سوخت هسته اي را براي ستارگان فراهم کردند. ستارگان شروع به جذب يکديگر کردند تا گروه هاي بزرگتر ستاره اي را تشکيل دهند. قديمي ترين گروه ستارگان، خوشه هاي کروي ناميده مي شوند و برخي از اين خوشه ها در کهکشان راه شيري بسيار بسيار قديمي هستند.

اگر چه قدمت تمام ستارگان در کهکشان راه شيري به جهانِ بسيار کهن بر نمي گردد. اما کهکشان راه شيري بيش از 7 ستاره در سال توليد مي کند. کهکشان راه شيري اغلب کهکشانِ «هم نوع خوار» ناميده مي شود زيرا در حين شکل گيري اش کهکشان هاي کوچکتر را بلعيده و با خودش ادغام کرده و بدين صورت بيشترين جرم خود را بدست آورده است. ستاره شناسان تصور مي کنند که بسياري از کهکشان هاي بزرگتر نيز به همين صورت به اندازه ي امروزي خود رسيده اند.

کهکشان راه شيري در مرکز خود نوار ضخيمي از ستارگان را جاي داده و از بازوهاي مارپيچي ستاره اي تشکيل شده است. خورشيد و اجرام منظومه ي شمسي در «صفحه ي باريک» کهکشان ما قرار دارند. در تابستان، در يک مکان شفاف همراه با آسمان ِ تاريک شب، مي توانيد يک نوار درخشان نامنظم را پيدا کنيد. باستانيان آن را به نواري از شير که در آسمان ريخته شده تشبيه کردند.

کهکشان راه شيري در مرکز نوار ضخيمي از ستارگان از بازوهاي مارپيچي ستاره تشکيل شده است

امروزه مي دانيم که اين نوار نور در واقع تابشي ترکيبي از ميليون ها ستاره ي بيشمار در صفحه ي مسطحِ کهکشان راه شيري يعني خانه ي کيهاني ما است. راه شيري يک کهکشان مارپيچي است، بنابراين از بالا به شکل يک چرخ دنده است. اين چرخ دنده تقريبأ 100 هزار سال نوري قطر دارد، اما فقط تقريبأ 2 هزار سال نوري ضخامت دارد، در نتيجه يک صفحه ي باريک را تشکيل مي دهد. خورشيد ما تقريبأ 27 هزار سال نوري تا مرکز کهکشان فاصله دارد.گردآوري دانش ما از ساختار کهکشان راه شيري قرن ها به طول انجاميد و ستاره شناسان امروزه همچنان اطلاعات جديد را کسب مي کنند. در قرن هجدهم، ويليام هرشل بيان کرد که خورشيد در يک صفحه ي چرخشي از ستارگان قرار دارد. از آنجايي که نوار کهکشان شيري در سراسر آسمان درخشان است، هرشل پيشنهاد داد که خورشيد در وسط آن قرار دارد. چيزي که هرشل نمي دانست اين است که کهکشان ما مملو از گرد و غبار است. عناصري مثل سيليکون، کربن و آهن در مرکز ستارگان ساخته شده و سپس در فضا در زندگي ستارگان آزاد شده اند. گرد و غبار ديد ما را تار مي کنند. مشکل مثل اين است که در يک روز مه آلود در جنگل گم شده باشيد. مي توانيد درختان زيادي را در تمام جهات مشاهده کنيد، اما هيچ مسيري را تا دوردست نمي توانيد نظاره کنيد.

خوشبختانه، گرد و غبار در صفحه ي کهکشان راه شيري متمرکز شده است. اين صفحه با يک هاله ي کروي احاطه شده که نسبتأ عاري از گرد و غبار است. اما اين هاله تقريبأ شامل 200 خوشه ي ستاره اي کروي است که همگي گروه هايي توپ مانند از صدها هزار ستاره را تشکيل مي دهند. در سال 1917، هارلو شاپلي بيان کرد که بيشتر خوشه هاي کروي در يک طرف آسمان قرار دارند. بر اين اساس، وي پيشنهاد داد که خوشيد در نزديکي لبه ي صفحه ي کهکشان قرار دارد. وي استدلال کرد که هاله ي کروي در مرکز صفحه ي کهکشان راه شيري قرار دارد. يعني از نقطه نظرِ خارج از مرکز، ستارگان بيشتري را در يک طرف آسمان مشاهده مي کنيم.

خوشبختانه، گرد و غبار در صفحه ي کهکشان راه شيري متمرکز شده است

علي رغم اين موفقيت، ابعاد کهکشان راه شيري و ايده هاي دقيقي از ساختار آن بخوبي شناخته نشدند. بيشتر اطلاعات مدرن پس از شروع کار با راديو تلسکوپ ها و اخترشناسي مادون قرمز بدست آمدند. علت ساده است. امواج راديويي و مادون قرمز نيز همانند نور مرئي نوعي از انرژي هستند، اما طول موج بلندتري دارند. اين طول موج ها از گرد و غبار در کهکشان راه شيري عبور مي کنند، بنابراين مي توانند به تلسکوپ هاي مادون قرمز و راديويي بر روي زمين برسند. بخاطر داشته باشيد که در يک روز مه آلود، چراغ هاي جلوي خودروي شما زمان سختي را سپري مي کنند و در مه نفوذ مي کنند، اما راديوي خودرو بخوبي کار مي کند.

نجوم راديويي اولين کليدِ جديد را براي مطالعه ي صفحه ي کهکشان راه شيري ارائه داد. همه چيز در کهکشان به دور صفحه ي مرکزي مي چرخد. اجرامي که به مرکز نزديکتر هستند سريعتر از اجرام دورتر مي چرخند. بنابراين، با اندازه گيري حرکات بسياري از ابرهاي گازي و گرد و غبار، ستاره شناسان راديويي اولين ديدِ تيره و تار از ساختار صفحه ي کهکشان راه شيري را به ما ارائه دادند.

امروزه مي دانيم که اين صفحه ي کهکشاني شامل 200 تا 400 ميليارد ستاره است. يک سياهچاله شايد چهار ميليون بار پرجرم تر از خورشيد در مرکز کهکشان راه شيري واقع شده، سياهچاله با ستارگان غول پيکر، ابرهاي گرد و غبار و ميدان هاي مغناطيسي احاطه شده که مرکز را به يک مکان پويا تبديل کرده است.

ماده ي تشکيل دهنده ي اصلي کهکشان «ماد? تاريک» نامرئي است که در هاله نفوذ مي کند و چند صد هزار سال نوري در تمام جهات گسترده شده است. اين ماده فقط از طريق قطب گرانشي اش در ابرهاي گازي و ستارگان مرئي کهکشان راه شيري ظاهر مي شود. ماده ي تاريک حدود 90 درصد از مجموع جرم کهکشان راه شيري را تشکيل داده و البته ناشناخته است، اما تلاش براي رمزگشايي آن همچنان ادامه دارد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
سياسي
خبر دانشگاه
دانستني ها
پرشكي
استانها
انرژي
اقتصادي
اجتماعي
هنري
ورزشي
آگهي