جستجوي پيشرفتهبرو جستجو
ارتباط با ماآرشيوشناسنامه صفحه اصلي
تاریخ 1396/12/14 - روزنامه سراسري صبح ايران (دوشنبه) نسخه شماره 5787

 همزيستي مسالمت‎آميز صنعت و کشاورزي؛
 تأمين منافع مشترک با اجراي طرح جامع زاينده‌رود  

اصفهان-بهروز راعي

خشکسالي و کاهش شديد منابع آبي يکي از معضلات مهم موجود در کشور بويژه استان اصفهان است که در دهه‌هاي اخير مشکلات فراوان اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي را براي جامعه بويژه در بخش‌هاي کار و توليد ايجاد کرده است.

عدم تامين آب کافي و مستمر براي آبياري اراضي تحت پوشش زاينده‌رود در قالب حق‌آبه‌داران، کاهش شديد منابع آب زيرزميني، کاهش کيفيت آب موجود اعم از زيرزميني و سطحي، وابستگي شديد و نسبت مستقيم اشتغال و معيشت مردم منطقه به کشاورزي و صنعت و مهم‌تر از همه مهاجرت بي‌رويه مردم منطقه به کلانشهر اصفهان با هدف تامين کار و معيشت و تلاش در جهت بهبود زندگي، موجب شد دولت مجوز توقف جريان آب در زاينده‌رود را صادر کند؛ مجوزي که هم‌اکنون بيش از يک دهه از آن مي‌گذرد و هر روز شاهد تبعات منفي و مضرات اين تصميم بحران‌ساز در مرکز کشور هستيم. يکي از تدابيري که عموما دولتها براي حل مشکل آب انجام مي‎دهند، مديريت عرضه و تقاضا است. دولت براي مديريت مصرف آب باتوجه به کاهش بارندگي بايد عرضه و تقاضا را مديريت کند. البته اين مديريت در سال آبي و سال کم‎آبي متفاوت است، همچنين مديريت منابع آبي براي تامين حق‌آبه به بخش‌‌هاي کشاورزي، صنعت، شرب، بهداشت و محيط زيست از حقوق پذيرفته شده جوامع بشري است. منتهي اگر سال اصطلاحاً زير نرمال و شديدا بحراني باشد، يعني کاهش بارش و کاهش ورود آب به سدها را داشته باشيم متناسب با آن طبق قانون و اعلام مراجع ذيصلاح و مصوبه شوراي عالي آب، سهميه‌‌هاي تخصيص يافته کاهش پيدا مي‌کند، مثلاً با توجه به اهميت استراتژيک آب شرب، عموما اولويت اول تخصيص، از مصوبات شوراي عالي آب، براي تامين آب شرب است.

اجراي پروژه‌هاي انتقال آب

از ديگر راهکار‌هاي جبران کمبود بارندگي‌، باروري آبرها، شيرين کردن آب دريا، انتقال‌‌هاي طولاني مسير از درياها و اقيانوس و حتي استفاده از پسآب‌‌ها است.

البته نبايد فراموش کرد که به دنبال اين روش‌‌هاي جديد بايد فکري هم براي چگونگي مصرف آب و صرفه‌جويي و بهره‌وري داشته باشيم. روند کاهش ميزان بارندگي در سال آبي جاري طي 50 سال گذشته در ايران بي‎سابقه بوده است و اين کاهش بارندگي موجب خسارت در کشاورزي، صنعت، محيط زيست و تامين آب شرب شده است. در کشور ما 90 درصد آب شرب کشور به فاضلاب تبديل مي‌شود که در صورت بازچرخاني و تصفيه، اين ميزان از فاضلاب بخش زيادي از بحران آب کشور حل مي‌شود. روشي که در سال‌هاي اخير مورد توجه برخي صنايع بزرگ اصفهان بوده است. همچنين در بخش کشاورزي نيز بايد به سمت استفاده از ارقام مقاوم و کشاورزي سازگار با محيط زيست پيش برويم و توسعه کشت‌‌هاي گلخانه‌اي را در دستور کار قرار داده و شيوه‌‌هاي نوين آبياري را توسعه دهيم. يکي ديگر از روش‌هاي تامين آب، ايجاد پروژه‌‌هاي انتقال آب مي باشد که به عنوان مثال در سال‌هاي پر آبي، حجم زيادي از منابع آبي حوزه زاينده‌رود جهت تامين آب شرب استان يزد انتقال داده شده است.

طرح جامع زاينده‌رود عملياتي مي‌شود

اجراي طرح‌هاي انتقال آب اخيرا مورد توجه شوراي عالي آب براي حل معضلات آب استان‌هاي در آستانه بحران بوده است. استان اصفهان با دستور مديريت ارشد استان و با ايجاد ستاد احياي زاينده‌رود و عضويت دستگاه‌هاي ذيربط، در قالب طرح جامع زاينده‌رود اقدام به حصول راهکار علمي و عملي براي تامين آب مورد نياز استان نموده است. در استان اصفهان در سال‌هاي اخير بويژه در دور دولت دوازدهم شرايط براي اجراي طرح‌‌هاي انتقال آب فراهم گشته است. در اين مسير براي رهايي اصفهان و فلات مرکزي از بحران خشکسالي، درصورت تامين اعتبار لازم براي اجراي اين طرح، ضمن شيرين کردن آب دريا و انتقال آن براي مصارف شرب و صنعت مي توانيم شاهد جريان دوباره آب در زاينده‌رود باشيم. البته اجراي طرح‌هاي انتقال با تکيه بر اصول زيست محيطي بوده و در بخش تامين هزينه‌هاي انتقال؛ پرداخت و مشارکت در تامين مالي اين طرحها درراستاي ايفاي مسووليت‌هاي اجتماعي شرکتها مي‌باشد زيرا هيچ شرکتي نمي‌تواند درباره مسائل پيرامونش بي‌تفاوت باشد. تضمين تامين آب و کيفيت مناسب آب با اجراي شبکه انتقال و احداث واحد‌هاي آب شيرين‌کن و پمپاژ در مسير انتقال ضمن رعايت مسايل زيست محيطي و کارشناسي، متضمن هزينه‌هاي بسياري است که خوشبختانه امروز تامين بخشي از هزينه‌‌هاي پروژه انتقال آب استان در قالب طرح جامع زاينده‌رود با مشارکت بخش خصوصي امکانپذير شده است. از جمله مشارکت‌کنندگان در اين طرح شرکت فولاد مبارکه است. اين شرکت که از ابتداي راه‌اندازي مجوز برداشت 40 ميليون متر مکعب ميليون متر مکعب آب را داشته از جمله صنايع مستقر در اصفهان است که ضمن پيش‌بيني بحران پيش رو از سال‌‌هاي دور با اجراي طرح‌‌هاي پيش‌گيرانه برداشت آب خود را در طول اين سالها 73 درصد کاهش داده و خود را با شرايط اقليمي جديد سازگار نموده است، و در گام دوم نيز درراستاي مسئوليت‌‌هاي اجتماعي خود نسبت به محيط پيرامون، با پرداخت پنج هزار ميليارد ريال جهت تامين مالي اين پروژه مهم در طرح جامع زاينده‌رود موافقت نموده است.

افزايش بهره‌وري آب در کشاورزي و صنعت

براساس آخرين آمار وزارت نيرو، حدود 87 درصد منابع آبي کشور در بخش کشاورزي، 7 درصد در بخش صنعت و 6 درصد در بخش خانگي و آب شرب مصرف مي‌شود.

حجم بالاي مصرف آب در بخش کشاورزي و کاهش بارش باران و حجم منابع آبي کشور بويژه در حوضه آبريز زاگرس، ضرورت مصرف بهينه و مديريت مصرف و صرفه جويي از طريق مکانيسم‌هاي مدرن را بيش از پيش نمايان مي‌کند. آب يکي از عوامل تعيين‌کننده براي توسعه صنايع هر استان است و صنايع قديمي آب بر نيز براي تامين آب مورد نياز خود راهي جز استفاده از پساب و بازچرخاني آب ندارند.

استان اصفهان، با بهره‌گيري از توان بالاي واحد‌هاي صنعتي و همچنين فراواني مراکز کشاورزي ، قابليت‌هاي بزرگي را در رشد شاخص‌ها و مولفه‌هاي اقتصادي و اجتماعي فراهم کرده است. صنايع کشور بايد صرفه جويي، افزايش بهره‌وري و مصرف بهينه آب را همواره مد نظر داشته باشند. براي تشويق و ترغيب اينگونه صنايع، بايد شرکت هايي که با اقدامات پژوهشي و مشارکتي ميزان مصرف آب و انرژي را مورد ارزيابي قرار داده و با کاهش ميزان مصرف انرژي و آب روبرو شده‌اند مورد حمايت مردم و مسئولين قرار گيرند.از جمله اين اقدامات پژوهشي و مشارکتي سرمايه‌گذاري در بخش استحصال پساب و جمع‌آوري فاضلاب شهر‌هاي اقماري در جهت کاهش ميزان آب مصرفي است.

مصرف‌کنندگان آب در سراسر کشور، چه در بخش کشاورزي و چه در بخش صنعت بايد با يک برنامه‌ريزي مدون، در مسير توليد کيفي محصول ارزش‌آفرين گام بردارند. واحد‌هاي فعال در بخش کشاورزي به جاي آبياري غرقابي مانند کشت برنج بايد به توليد محصولات گلخانه‌اي، ميوه و روش‌هاي نوين آبياري روي آورند و در بخش صنايع نيز ايجاد تصفيه‌خانه و بازچرخاني آب در خطوط توليد از جمله اقدامات ارزشمند و مورد وثوق مردم و مسئولين مي‌باشد.در بخش کشاورزي، شاهد آبياري سنتي هستيم که متاسفانه در اين روش بالاي 60 درصد آب به هدر مي‌رود که اين مهم نقش مديريت منابع، بهينه‌سازي و ايجاد روش‌هاي نوين آبياري را بيش از پيش نمايان مي‌سازد. افزايش بهره‌وري در مصرف آب با توجه به کاهش شديد ميزان آب تحويلي به بخش کشاورزي، به تثبيت اشتغال شاغلين موجود و ايجاد مشاغل جديد پايدار در بخش‌هاي مختلف صنعت و کشاورزي کمک مي‌کند. اصلاح الگوي کشاورزي در سرتاسر کشور متناسب با شرايط و امکانات موجود، ضمن جلوگيري از مهاجرت روستائيان به کلان شهر‌ها، به پايداري محيط زيست و افزايش محصولات کشاورزي صادرات محور و همچنين توجه به مشاغل خانگي و اقتصاد خرد کمک مي‌کند.

تعامل صنعت و کشاورزي

استفاده از روش‌هاي نوين آبياري، (کاشت، داشت و برداشت) حقيقتي انکار ناپذير است که با توجه به محدوديت منابع آب کشور، و بدون مديريت بهينه مصرف محقق نمي‌شود. شرکت‌هاي بزرگ و توانمند استان اصفهان ثابت کرده‌اند که در صورت مديريت همزمان مصرف و تامين آب، در بخش‌هاي کشاورزي و صنعت، علاوه بر محقق شدن اهداف زيست محيطي، معيشت کشاورزان را نيز تامين خواهند کرد. برخلاف باور عمومي که صنايع را عامل خشکي زاينده‌رود مي‌دانند، علت اصلي مسائل مديريتي حاشيه‎اي حاکم بر حوضه‌ي آب زاينده‌رود است. با مشارکت صنايع موفق و کارافرينان پيشرو در استان، نه تنها واحد‌هاي صنعتي نقشي در خشک شدن زاينده‌رود ندارند بلکه براي احياي آن نيز مشارکت جدي داشته اند و صنايع بزرگ استان ضمن رونق اقتصادي و ايجاد اشتغال مولد، بحمدا... ناجي زاينده‌رود نيز خواهند بود.

تقويت استارت‌آپ‌ها به جاي کمک نقدي به کشاورزان

در اين بين که مشکلات مالي به لحاظ خشکسالي بر کشاورزان چيره شده است، خبر اعطاي کمک نيم ميليون توماني به کشاورزان، نمک بر روي زخم اين زحمتکشان است که به جاي ايجاد يک نظام نوين و بادوام براي روشهاي نوين آبياري و توانمندسازي کشاورزي و کشاورزان، بدنبال حذف صورت مساله باشيم. اگر چه گفته شده اين مساعدت مالي تصميم ستاد احياي زاينده‌رود بوده است ولي اين مبلغ براساس افزايش قيمت بي‌رويه بسياري از ابزارهاي کشاورزي و مواد اوليه براي آبياري تحت فشار از طريق لوله پلي اتلي ، اين مساعدت ناچيز مالي هيچ مشکلي از کشاورزان را حل نمي کند. دولت بايد با تعادل بخشي بين کشاورز و کشاورزي، نسبت به کار کارشناسي توام با آموزش کشاورزان براي توليد يک محصول پايدار همت کند.يکي از راههاي از بين بردن تبعات خشکسالي و آفات محصولات کشاورزي استفاده از روشهاي نوين توليد محصول و اصطلاحا توجه به استارت‏تاپها مي‌باشد.

در مناطق روستايي و مناطق کمتر توسعه يافته بلحاظ خدمات و امکانات، زندگي مردم به شدت به کشاورزي وابسته است. از اينرو توجه به استارت‌آپها در بخش کشاورزي بسيار حايز اهميت است.

در اين راه اصولي براي کشاورزي هدفمند به استارت‎تاپهاي جديدي نياز داريم که با استفاده از توان مضاعف کشاورزان در بهره‎برداري از منابع و انرژي ( آب، خاک، کود و سموم) و همچنين تشريک مساعي کشاورزان و مسوولان برنامه ريز ضمن حل برخي از مشکلات مطرح شده در کشاورزي راه را براي مديريت کشت با نگرش توليد، عرضه و تقاضا هموار مي‌کند. اين استارتآپ با هدف بهينه‌سازي عملکرد محصول و کاهش هزينه‌ها و همچنين افزايش توليد در خدمت کشاورزي هستنددولت با مخالفت با ورود محصولاتي که در داخل کشور توليد مي‌شوند، نسبت به آموزش کشاورزان و تعيين محصولات و کشت منطقه‌اي اقدام به توانمندسازي عرصه‌هاي کشاورزي کنيم.در کشور ما اگر در شمال به کشت برنج و چاي و باغهاي مرکبات اهميت داده شود و واردات ان کنترل شود، ضمن ايجاد اشتغال، نسبت به صادرات اينگونه محصولات اقدام شود.در ساير مناطق ايران، بويژه فلات مرکزي و استان اصفهان، توجه به مشاغلي همچون پرورش ماهي و آبزيان، توليد گوشت، مرغ، تخم مرغ، شير ولبنيات، کشتهاي گلخانه‌اي و غلات،چغندرقند، ميوه و سبزيجات، کشت زعفران و گياهان دارويي و... با ايفاي نقش صندوق ضمانت محصولات کشاورزي و سازمانهاي جهاد کشاورزي و تعاون مي‌توان به يک راهبرد اصيل و پايدار در عرصه کشاورزي دست يافت. البته نوسانات قيمت ارز تاثير زيادي بر کشاورزان دارد که بانک مرکزي بايد نسبت به تخصيص ارز مبادله‎اي و توسعه صادرات محصولات کشاورزي، راه را براي ورود کشاورزان به عرصه‎هاي بين‎المللي فراهم کند.

بهبود قانونگذاري با استقرار مديريت يکپارچه‌ي منابع آب

بهبود قانونگذاري، جدا از جهتگيري‌هاي سياسي و منطقه‎اي و قومي، بايد براساس تخصيص دقيق و مديريت استفاده از آب باشد، به نحوي که ارزش‌هاي محيط زيستي، اقتصادي و اجتماعي را دربرگيرد و همچنين زمينه مشارکت همه‌ي ذي نفعان در فرايند تصميم‎سازي ايجاد کند. ساز و کار‌هاي قانوني نيز بايد همواره به روز شوند. بنابراين بازنگري در سيستم اجرايي کنوني به منظور ايجاد يک تشکيلات ملي براي مديريت فرابخشي و فرامنطه‌اي بر منابع آب کشور و استقرار مديريت يکپارچه‌ي منابع ملي آب، جدا از جهتگيري‌هاي سياسي و منطقه اي، براساس تخصيص دقيق و کارشناسي ضروري مي‌نمايد به نحوي که در آينده تغيير دولت‌ها نتواند نقشي در تغيير نحوه مديريت منابع آب داشته باشد.

اميد آنکه با فراواني بارش رحمت الهي و ايجاد محيط زيست سالم و با نشاط، ضمن برخورداري از جريان آب در زاينده‌رود ، شاهد گذران اوقات فراغت دوباره مردم و همشهريان در حريم زنده‎رود، افزايش اميد به زندگي مردم در کلان شهر اصفهان، بازيابي اعتماد و احساس امنيت و سلامتي روح و روان و همچنين افزايش رونق اقتصادي و رشد کسب و کار باشيم.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
سياسي
خبر دانشگاه
انرژي
پزشكي
اقتصادي
استانها
ورزشي
آگهي