جستجوي پيشرفتهبرو جستجو
ارتباط با ماآرشيوشناسنامه صفحه اصلي
تاریخ 1386/07/23 - روزنامه مستقل سراسري صبح ايران - دوشنبه نسخه شماره 2882

 نامه دانشوران 


 چکيده رساله هاي دکتري دانشکده الهيات و فلسفه واحد علوم و تحقيقات
علوم قرآن و حديث
 مقدمه
ضرورت مطالعه پيشينه تحقيق به عنوان نخستين گام در تهيه و تدوين طرح هاي پژوهشي، به ويژه رساله هاي دانشگاهي، امري است بديهي که در کتاب هاي روش تحقيق بر آن تاکيد بسيار شده است. از جمله راه هاي دستيابي به سوابق تحقيق، علاوه بر مراجعه به کتاب شناسي هاي تخصصي و فهرست مقالات، مراجعه به چکيده پايان نامه ها و رساله هاي دانشگاهي است که عموما ازسوي دانشگاه ها و موسسات علمي در دسترس پژوهشگران و دانشجويان قرار مي گيرد. تهيه چکيده براي اينگونه پژوهش ها با دو هدف صورت ميگيرد:
1. ارائه اجمالي نتايج و دستاوردهاي پژوهش
 2. اطلاع رساني به منظور جلوگيري از دوباره کاري و تکرار در موسسات پژوهشي در جهت نيل به اهداف مذکور، مديريت پژوهش دانشکده الهيات و فلسفه دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم وتحقيقات، مجموعه اي از چکيده رساله هاي دکتري تا پايان 1383 را فراهم آورده است. اين مجموعه مشتمل بر چکيده رساله هاي دکتري از بدو تاسيس تا پايان 1383 است  .
ستون« نامه دانشوران» اختصاص به معرفي هر يک از اين چکيده ها خواهد داشت.

 بررسي تاريخي تحول رسم الخط قرآن کريم از آغاز تا عصر حاضر
 
مستفيد، حميدرضا; بررسي تاريخي تحول رسم الخط قرآن کريم از آغاز تا عصر حاضر; راهنما: محمدهادي معرفت; مشاور: سيدمحمدباقر حجتي; تاريخ دفاع: 255/12/07 ;79ص.
کليدواژه ها: کتابت و نگارش قرآن، جمع و تدوين قرآن، رسم الخط قرآن، رسم المصحف، قرائت قرآن.

چکيده
رساله حاضر شامل 5 بخش کلي است:
1تحول رسم الخط از نظر خط و هنر خوشنويسي.
2تحول رسم الخط از نظر «رسم المصحف.»
3تحول رسم الخط از نظر«ضبطالمصحف.»
4تحول رسم الخط از نظر «قرائات.»
5تحول تجزئه و تحزيب قرآن.
بخش 1
بنابر قول مشهور قرآن در آغاز با خطي که بعدها به خط کوفي ناميده شد کتابت شده است. در قرن چهارم توسط ابنمقله (ت328ه) و بعد از او ابنبواب (ت413ه) خط نسخ ابداع (و بنا به قولي) کامل گرديد و از آن پس قرآنها آرام آرام به خط نسخ کتابت گرديد که اين سنت به روش تا به امروز ادامه دارد، هر چند بعضي از خطاطان ايراني در اين اواخر گهگاه قرآن را به خط نستعليق نيز کتابت کردهاند.
بخش 2
شيوه نگارش کهن قرآن که بر اساس روش ناپخته خط عربي صدر اسلام بود، کم کم «رسم (نگارش) المصحف عثماني» ناميده شد.
التزام به «رسم المصحف عثماني» در مغرب (اندلس و شمال آفريقا) بيش از مشرق ديده ميشود. تا اين که در اوائل قرن چهاردهم، شيخ رضوان المخللاتي (ت1311ه) در مصر نگارش قرآن را بر اساس قواعد علم «رسم» مجددا احيا» کرد. و پس از آن به کمک صنعت چاپ، هر روز نسخه هاي بيشتري بر اين اساس در دست مسلمانان قرار گرفت. تا اين که در اين اواخر خطاط مشهور سوري عثمان طه قرآن خود را بر اساس قواعد رسم که در شرق توسط مخللاتي مصري دوباره احيا» شده بود کتابت کرد.
بخش 3
خط کهن عربي در آغاز بدون نقطه و اعراب بوده است و بنابر قول مشهور، اعراب گذاري، اولين بار توسط ابوالاسود دوئلي (ت69 ه) و در فاصله سالهاي 44 تا 53 هجري صورت گرفت اين اعراب گذاري به صورت نقطه گذاري انجام شد. بعد از وي بنابر احتمال قوي، دو نفر از شاگردان وي به نامهاي نصربن عاصم ليثي(ت89 ه) و يحيي بن يعمر(ت129ه) به نقطه گذاري حروف متشابه همت گماردند و اين کار ظاهرا بين سالهاي 75 تا 89 هجري انجام گرفته است. کار ابوالاسود به نقط الاعراب و کار شاگرد او به نقط الاعجام معروف است.
بخش 4
بعد از پيدايش و نضج قرائات مختلف، اين قرائات در مناطق مختلف رايچ بوده است چه در کتابت و چه در قرائت.
و اينطور نبوده است که از ابتدا» روايت حفص از عاصم در کتابت و قرائت فراگير باشد، فراگيري قرائت عاصم به روايت حفص، در مصر و شام از حدود قرن دوازدهم هجري بوده، در ايران شايد بتوان گفت اين روايت در کنار روايت شعبه از عاصم از حدود قرن نهم فراگير شده است، هر چند اين فرضيه در مورد ايران قطعي نيست و نياز به بررسي نسخ خطي بيشتري از قرآن دارد.
بخش 5
قرآن در زمان رسول اکرم(ص) 7 جزئي بوده است. (اين تقسيم بندي هنوز هم در قرآنهاي چاپ شبه قاره هند تحت عنوان «منزل» رايج است مثلا: منزل1، منزل... 2 منزل 7) اين تقسيم بندي بر اساس سوره ها تنظيم شده است.
در زمان حجاج و به دستور وي حروف قرآن شمارش گرديد، سپس تقسيمات هفت تايي، چهارتايي، و سه تايي و دوتايي بر اساس حروف مشخص شد.
تقسيم بنديهاي ديگري به مناسبتهاي مختلف مثلا براي ختم قرآن در يک دوره مشخص يا حفظ قرآن در يک زمان مشخص انجام گرفت. از جمله مهمترين تقسيم بنديها که به نظر ميرسد با کمي اختلاف، تا به امروز باقي مانده است، تقسيم بندي 30 جزئي زمان منصور دوانيقي است که توسط عمروبن عبيد و براي منصور انجام شد، وي ميخواست قرآن را يک ساله حفظ کند، لذا عمروبن عبيد قرآن را به 360 قسمت تقسيم نمود و بعد هر 12 قسمت را يک جز» قرار داد، که ظاهرا منشا 30 جز» فعلي است. از جمله تقسيمات ديگر که تا به امروز باقي است تقسيم 60 تايي است که داني آن را از شيوخ خود نقل کرده است بعضي از قرآنهاي کشورهاي افريقايي مثل ليبي، 60 حزبي است نه 30 جزئي که بعيد نيست از روش داني متاثر باشد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
 
ورزشي و قلمرو ورزش
سياسي و سياسي خارجي
دريچه هنر
مرز پرگهر
دانش و پژوهش
خبر دانشگاه
آموزش و سنجش
اقتصاد و بازار
گزارش تصويري روز
آگهي هاي روزنامه آفرينش