نسخه شماره 36 - 1385/04/01 -  simple Search

 تب 42 درجه فوتبال در سينماي ايران 
نويسنده : نيره رضايي مطلق

ساخت مستندهايي درباره فوتبال در ايران سابقه اي طولاني دارد. شايد اگر به دهه چهل برگرديم، در جريان مسابقات جام قهرماني آسيا که در تهران برگزار شد و تيم ملي فوتبال ما به مقام قهرماني رسيد، اولين مستند ساخته شد. "جام آسيا" ساخته مرحوم هژير داريوش و فيلم شانزده ميليمتري "سياه و سفيد جام ملت هاي آسيا" را مي توان اولين ساخته هاي ايراني در زمينه فوتبال به حساب آورد.
با اين حال مي توان به شاخص ترين آثار - هرچند اندک - در دو دهه اخير هم اشاره هايي داشت; آثاري که هم در مجموعه هاي تلويزيوني، هم در بخش مستند و هم سينماي ايران مي گنجد.
از فوتبال تا فوتبال
شايد باورتان نشود که کارگردان فيلم "خيلي دور، خيلي نزديک" سازنده اولين مجموعه تلويزيوني درباره فوتبال بوده. او که فارغ التحصيل گرافيک است، همان زمان که مجموعه يازده قسمتي "بچه هاي مدرسه همت" را ساخت، با يک مستند ورزشي علاقه اش را به فوتبال نشان داد. او در مهر 76 با ثبت بازي ايران و چين مستندش را آغاز مي کند و بعد همراه با تيم ملي به عربستان، قطر، استراليا و ژاپن مي رود. نخستين قسمت اين مجموعه بيستم فروردين از تلويزيون پخش مي شود. حالا زماني است که ايران پس از شکست استراليا به جام جهاني راه يافته است. از مجموعه پانزده قسمتي، پنجاه دقيقه اش را به تصاويري از بازي هاي جام جهاني، گفت وگو با بازيکنان سابق فوتبال و دست اندرکاران اختصاص مي دهد. جالب است بدانيد که حضور حميد خضوعي ابيانه در اين مجموعه به همراه محمدرضا سکوت به عنوان تصويربردار، نشان از همکاري دورادور اين دو دوست با هم دارد. فکر نمي کنم کسي تصويربرداري حميد خضوعي ابيانه را در "خيلي دور، خيلي نزديک" فراموش کرده باشد.
ايران در راه جام جهاني
ايده ساخت اين فيلم پس از برگزاري مسابقه ايران و استراليا به فکر سازندگانش رسيد. پژمان لشگري پور، کارگردان اين فيلم سعي کرده گزيده اي از بازي هاي تيم ملي در دوره مقدماتي و دوره هاي قبلي که در جام جهاني حضور داشتند را به تصوير بکشد. صحنه هايي از تمرين بازيکنان، اوقات فراغت آنها و تفريحات و صحنه هايي از عزاداري شان در ماه محرم از مهمترين قسمت هاي اين فيلم است.
گل زرين
اين فيلم چهل دقيقه اي ساخته محمدعلي اينانلو سعي دارد علاوه بر دادن اطلاعات و آمار دقيق از بازي هاي مقدماتي جام جهاني فرانسه، نگرش ويژه اي هم به تاريخ و روانشناسي تاريخي و اجتماعي ملت ايران داشته باشد. اينانلو خود مفسر و سازنده فيلم هاي ورزشي است و در سال هاي اخير گويندگي فيلم هاي مربوط به طبيعت و حيات وحش را برعهده داشته و علاوه بر سردبيري نشريه گردش و شکار و کارگرداني فيلم "با طبيعت"، سعي کرده يک ويژگي منحصر به فرد به "گل زرين" بدهد تا آن را از ديگر مستندهاي ورزشي متمايز مي کند و آن هم انتخاب موسيقي خاص آن است که در کمتر فيلم ورزشي ديده مي شود; موسيقي لري و کردي در عنوان بندي فيلم که با صداي دف به نوعي يادآور ضرب زورخانه است. فيلم به چند زبان هم ترجمه شد و در اختيار شرکت کنندگان جام جهاني فرانسه قرار گرفت.
چرا استراليا؟
وقتي مجيد وارث به همراه گروه تصويربرداري اش گام به گام همراه تيم ملي بود، حاصل تلاشش را مستندي نو و جسورانه عنوان کرد. در اين فيلم تلاش شده از طريق گفت وگو با مربيان، بازيکنان و مسئولان فوتبال مشکلات آنها مطرح شود. صداي کارگردان بر روي تصاوير فيلم وقتي شنيده مي شود که در بازي ايران و استراليا نخستين گل روي پاس عزيزي توسط باقري زده مي شود و او مي گويد: "حالا يک قدم ديگر مانده تا ويزاي فرانسه را بگيريم." نويسندگي، تهيه کنندگي و تدوين کارهايي هستند که وارث علاوه بر کارگرداني برعهده داشته است.
معجزه فوتبال
هرچند همه سيف الله صمديان را بيشتر به عنوان يک عکاس حرفه اي مي شناسند، اما او علاوه بر عکاسي، فيلمي 21 دقيقه اي ساخت. شروع فيلم با تصاويري از دقيقه 76 بازي ايران و استرالياست و پس از آن دوربين صمديان به خيابان ها مي رود و شادماني و پايکوبي مردم را ثبت مي کند و پس از آن استقبال پرشور مردم از بازيکنان تيم ملي در استاديوم آزادي به نمايش درمي آيد. تصويربرداري، تدوين و تهيه کنندگي کارهايي است که صمديان علاوه بر کارگرداني در اين کار برعهده داشته است.
نگاهي ديگر
اين فيلم که نگاهي به شادماني مردم از راهيابي تيم ملي به جام جهاني پس از پخش مسابقه فوتبال ايران و استراليا دارد، با تصاوير فرشيد فرجي، ابراهيم طاهري کيا، صابر جعفري و خان جهاني سعي دارد مستندي زيبا را از اين رويداد ملي به تصوير بکشد.
فوتباليست ها
دومين فيلم علي اکبر ثقفي پس از "جان سخت" را مي توان تنها فيلم بلند سينمايي ايراني درباره فوتبال دانست; فيلمي که علاوه بر بازيگران شناخته شده از فوتباليست هاي چهره و شاخص آن دوره (1379) هم استفاده کرده است.
حضور فاطمه گودرزي، جمشيد اسماعيل خاني و سعيد اميرسليماني در کنار فوتباليست هايي چون علي پروين و حميد استيلي فضاي خاصي را به فيلم بخشيده است.
فيلم، داستان پسر کارگر نوجواني به نام حسن را روايت مي کند که دوست دارد در تيم منتخب فوتبال نوجوانان بازي کند، اما براي رسيدن به اين آرزو او بايد موانع زيادي را پشت سر بگذارد.
از ديگر ويژگي هاي فوتباليست ها مي توان به صداي امير کريمي که روي موسيقي بهنام ابطحي نشسته، اشاره کرد.
فوتبال به سبک ايراني
مازيار بهاري، مستندسازي است که درباره جامعه شناسي فوتبال و طرفداران آن در ايران مطالعات زيادي کرده است. در کنار ده ها مستند کوتاهي که براي يونيسف و تلويزيون هاي خارجي از جمله کانال پلوس فرانسه و کانال چهار انگليس ساخته، اين بار با نگاهي جامعه شناسانه فوتبال ايراني را در مستند "فوتبال به سبک ايراني" بررسي کرده است.
اين مجموعه که از تلويزيون ايران پخش شده، شانس اين را داشته که در شبکه هاي تلويزيوني خارجي هم به نمايش درآيد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان
در این شماره