نسخه شماره 23 - 1383/01/01 - بهار1383

 تجاوز و بـزه‌ديـدگي زنـان /رضا رمضان نرگسي 
نويسنده : رضا رمضان نرگسي

 

چكيده:

تجاوز جنسي پديده‌اي است كه از گذشته‌هاي بسيار دور در بين جوامع مختلف وجود داشته است، اما امروزه اين معضل در جوامع گوناگون، به جهت ترويج دو مقوله خشونت و سكس، در سطح بسيار گسترده‎اي افزايش يافته است و به عنوان مصداق جهاني خشونت عليه زنان مطرح مي‎باشد. اين نوشتار با بررسي مفهوم تجاوز جنسي و انواع آن، ويژگي‎هاي متجاوزان و بزه‎ديدگان، علل وعوامل بروز اين پديده، پيامد‌هاي ناگوار آن را در ابعاد مختلف، تحليل و بررسي نموده و در بخش پاياني، راهكارهاي پيشگيرانه در سطح فردي و اجتماعي ارائه كرده است.

واژگان كليدي:

تجاوز جنسي، خشونت عليه زنان، بزه‌ديده، باند‌هاي تبهكار ، دگر آزاري، زناي به عنف، خشونت جنسي، زنان، مردان.

 

تجاوز جنسي، معضلي در تمام جوامع است و هيچ كشوري در دنيا، فارغ از اين مشكل نمي‌باشد؛ البته به اعتقاد تحليل‌گران اجتماعي، فرهنگ جوامع در ميزان وقوع آن مؤثر است. اغلب كشورهاي پيشرفته، به ويژه آمريكا، داراي بيشترين آمار تجاوز هستند، به طوري كه امنيت زنان در اين جوامع به صورت رؤياي تعبير ناشدني است. وزارت کشور انگلستان گزارش مي‎دهد كه حدود 70 درصد زنان بين 17 تا 35 ساله، به طور دائم نگران هستند که مورد تجاوز جنسي قرار نگيرند. طبق اين گزارش بين سال‌هاي 1985 تا 1996 آمار تجاوز افزايش چشمگيري داشته است. در حالي که بسياري از زنان بزه‌ديده، كمتر اين موضوع را به پليس گزارش مي‌دهند. مطالعة ديگري نشان مي‎دهد که از هر پنج زن در دنيا، روزانه يک نفر مورد توهين و آزار جنسي واقع مي‌شود. طبق اين گزارش، سالانه 700 هزار زن در آمريکا مورد تجاوز قرار مي‎گيرند[1] و بين 6 تا 25 درصد زنان اين كشور، حداقل يك بار مورد تجاوز جنسي واقعي قرار گرفته‎اند. همچنين بيش از 50 درصد زنان، حداقل يك بار در عمر خود تهديد به تجاوز جنسي شده‎اند.[2] البته اين مسأله مختص كشورهاي صنعتي نيست، بلكه كشورهاي در حال توسعه نيز با چنين معضلي مواجهند. اخيراً گزارشات بسيار نگران كننده‌اي درخصوص تجاوز به اطفال منتشر مي‌شود. چنانچه روزنامه البيان امارات مي‌نويسد: «رشد تجاوز به دختر بچه‌ها در جنوب افريقا به حد خطرناكي رسيده است و بسياري از اطفال جنوب افريقا، از طرف معلمين و شاگردان بزرگتر، مورد تجاوز جنسي واقع شده‌اند.»[3]

آمارهاي منتشر شده از سوي برخي كشورها نيز جهاني بودن معضل تجاوز را نشان مي‌دهد.


 

جدول درصد قربانيان جنسي در بعضي از كشورها بر حسب سن

15 ساله

10 ساله وكمتر

نام كشور

62

-

58

36

40

47

58

29

18

18

23

-

13

32

ايالات متحده آمريكا

ليما، پرو

مالزي

مكزيكوسيتي

پاناماسيتي

پاپوا- گينه‌نو

سانتياگو (شيلي)

Reference: Lori Heise “Violence Against Women: The Missing Agenda” [4]

تعريف تجاوز جنسي

ـ تعريف لغوي

از نظر لغوي، «تجاوز» به معناي ظلم و تعدي مي‌باشد، در لغت‌نامه دهخدا، يكي از معاني اين مفهوم، تخطي، تعدي، بيرون شدن از حد، حق و عدل مي‌باشد.[5]

ـ تعريف اصطلاحي

تجاوز به عنف نوعي رفتار خشن و تحقير آميز است که از طريق اعمال جنسي و براي ابراز قدرت و خشم صورت مي‌گيرد، در چنين مواردي، رابطه جنسي به ندرت موضوع اصلي مي‌باشد و در اکثر موارد مسائل جنسي در خدمت نيازهاي غير جنسي درمي‌آيند.[6]

ويژگي‌هاي متجاوزين جنسي

بر اساس تحقيقات كشور آمريكا، 45 درصد تجاوزگران، كمتر از 25 سال و 30 درصد آنان بين 18 تا 24 سال دارند. بسياري از متجاوزان، چندين بار مرتكب اين بزهكاري شده و به طور متوسط قبل از دستگيري، بيش از 10 بار به زنان تجاوز كرده‎اند.[7] متجاوزين به لحاظ طبقه اجتماعي، متعلق به طبقات پايين و داراي پرونده‌هاي قبلي در ادارة پليس مي‌باشند، همچنين تجاوز جنسي در مناطق شهري، شايع‌تر ازمناطق روستايي است. 92 درصد از تجاوزگران نيز در دوران كودكي، به شدت توسط والدين‌ خود تنبيه شده‌اند. 50 درصد تجاوزگران جنسي، در محلة زندگي قرباني سكونت دارند؛ به طوري كه 20 درصد قربانيان، نام فرد تجاوزگر را مي‌دانند. در نيمي از موارد، فرد متجاوز بيگانه است، در20 درصد موارد، قربانيان، فرد تجاوزگر را قبلاً ديده‌اند.[8] در 10 درصد موارد، مهاجم بيشتر از يك نفر است.

به اعتقاد «كوهن»[9] مي‎توان تجاوزگران جنسي را از طريق ويژگي‎هاي عمومي نظير احساس بي‌كفايتي و بي‌لياقتي، خشم يا تمايلات جنسي غالب بر احساسات، شناسايي نمود. به اعتقاد او تجاوزگران جنسي براي رهايي از اين موضوع كه فردي را دستخوش تجاوز قرار داده‌اند، از مكانيسم فرافكني[10] استفاده مي‌كنند. آنها اغلب در مقابل نيازهاي ديگران، حساس نيستند و احساس همدلي و صميميت نمي‌كنند و مقاومت آنها در برابر ناكامي‌ها بسيار ضعيف است، گرچه قوة ادراك، قضاوت و استدلال اكثر آنها سالم است، ليكن هنگامي كه هيجانات آنان برانگيخته مي‎شود، اعمال تباه كننده‎اي انجام مي‎دهند.[11] در مطالعات اخير، مردان متجاوز به چند گروه مجزا تقسيم شده‌اند:

1)ـ آزارگران جنسي[12] که از درد کشيدن قرباني دچار تحريک جنسي مي‌شوند.

2)ـ مهاجمين بهره‌کش[13] که به طريق تکانشي،[14] قرباني را به عنوان يك شيء جهت ارضاي جنسي خود استفاده مي‌کنند.

3)ـ مردان بي کفايت[15] که معتقدند هيچ زني داوطلبانه با آنها ازدواج نخواهد کرد و مدام در تخيلات جنسي خود غرق هستند.

4)ـ مردهايي که تجاوز به عنف از طرف آنها، جابجايي در خشم و غضب اسـت. برخي عقيده دارند که اين خشم قبلاً متوجه همسر يا مادر بوده است. فمينيست‎ها معتقدند که متجاوز نمي‎تواند پرخاشگري‌ خود را به طور مستقيم نسبت به مردان ديگر ابراز کند، به همين جهت اين پرخاشگري، جابجا مي‎شود و زنان را آماج حمله قرار مي‌دهد.[16]

          ويژگي‌هاي قربانيان     

هر چند برخي از مردان و پسران جوان، توسط مردان ديگر مورد تجاوز واقع مي‌شوند، اما زنان، قربانيان اصلي آزارهاي جنسي هستند و درصد تجاوز به مردان نسبت به زنان بسيار ناچيز است. قربانيان در تمام گروه‌هاي ‌سني مشاهده مي‌شوند، ولي بيشترين خطر براي سنين 16 تا 24 سال مي‎باشد.[17] در مواردي كه متجاوز يك نفر است و از آشنايان قرباني مي‎باشد، تجاوز در اطراف محل سكونت قرباني و معمولاً داخل يا نزديك خانه زن صورت مي‌گيرد و اكثر موارد، با نقشه قبلي انجام مي‌شود.[18] اما تجاوزات گروهي معمولاً در مكان‌هايي كه متجاوزين از قبل در نظر گرفته‌اند نظير خرابه‌ها، باغات دور افتاده، منزلِ خاليِ يكي از متجاوزين و ... انجام مي‌گيرد.


ويژگي زنان بزه ‌ديده

ـ پناهندگان اخراجي

زناني كه به صورت غير قانوني وارد يك كشور ديگر مي‌شوند، احتمالاً توسط مقامات قانوني مورد تعرض واقع مي‎شوند، زيرا كمتر احتمال دارد كه شكايت كنند.

ـ بيماران رواني

يك دسته ديگر از زنان قرباني، به لحاظ عقلي داراي نقصان بوده يا بيماري رواني دارند. تحقيقي در فرانسه نشان مي‎دهد كه زنان اسكيزوفرني سه برابر بيشتر از زناني كه داراي بيماري اختلال خلقي دوقطبي[19] بودند و دو برابر بيش از سايرين، قرباني تجاوز جنسي واقع شده‌اند.[20] همچنين بسياري از زناني كه مبتلا به بيماري اسكيزوفرني بودند، به كرات مورد تجاوز واقع شده‌اند، وضع روحي آنان به مراتب بدتر گرديده است.[21]

ـ دختران فراري و زنان خياباني

درصد نسبتاً بالايي از قربانيان تجاوز، زنان و كودكان خياباني هستند. از آنجا كه اين دسته از زنان و كودكان بي‌سرپرست، فاقد حامي و سرپناه مي‌باشند، لذا طعمه سوءاستفاده‌گران گرديده‎اند. يك تحقيق در كشور ايران در مورد افسردگي و سوء استفاده جنسي از کودکان خياباني منطقه 12 شهرداري تهران، نشان مي‎دهد كه ميانگين سني اين کودکان6 تا 17 سال بوده است و 56 نفر از آنها پسر و 31 نفر، دختر بودند. در اين تحقيق،20درصد کودکان خياباني مورد سوء استفادة جنسي قرار گرفته بودند و اغلب سوءاستفاده کنندگان، غريبه بوده‌اند.[22]

دختران فراري، به دليل نداشتن سرپناه و حامي جدي و ترس از مراجعه به مراكز قانوني، به جهت اجبار آنها در بازگشت به خانه و زنان روسپي به دليل سوء سابقه اعتياد، بسيار آسيب‌پذير مي‌باشند و جوانان ولگرد با آگاهي از اين وضعيت، آنها را تهديد كرده و مورد تجاوز قرار مي‎دهند.

انواع تجاوز

الف)ـ برحسب تعداد متجاوزين

انواع تجاوز به لحاظ تعداد متجاوزان جنسي، به صورت فردي و گروهي اتفاق مي‎افتد:

ـ تجاوز فردي

گاهي متجاوز به تنهايي اقدام به تجاوز مي‌نمايد. معمولاً اين نوع تجاوز به دليل هوسراني فرد انجام مي‌شود و فرد متجاوز اغلب قرباني را مي‌شناسد و با او سابقه آشنايي دارد و معمولاً فردي كوچكتر از خود را براي تجاوز انتخاب مي‌كند، البته در مواردي انگيزه تجاوز فقط ميل جنسي نيست و اهداف ديگري هم وجود دارد.

ـ تجاوز گروهي

در موارد زيادي، متجاوزين در قالب باند و گروه، قرباني را ربوده و سپس به صورت دسته‌جمعي او را مورد تعرض قرار مي‌دهند. در سال‌هاي اخير، اخبار اين نوع تجاوز، افزايش داشته است.[23]

ب)ـ برحسب شدت اعمال خشونت

تجاوز جنسي برحسب شدت اعمال خشونت، به سه نوع ذيل تقسيم مي‎شود:[24]

ـ تجاوز با قدرت

بيش از 50 درصد از تجاوزات شامل تجاوز به همراه قدرت مي‌شود. در اين تجاوز، زمينه تعرض، از پيش تدارك ديده شده و فرد متجاوز معمولاً تخيلات مربوط به تجاوز جنسي را قبل از ارتكاب جرم داشته است و پس از دستگيري نيز به همين موضوع اعتراف مي‎كند. انگيزة اين افراد نشان دادن قدرت از طريق تجاوز جنسي است و قصد ايجاد صدمات آشكار به قرباني را ندارند. در اين موارد، متجاوز اقدام به ربودن قرباني كرده و وي را براي مدتي زنداني مي‎نمايد و طي اين مدت، مكرراً او را مورد تجاوز قرار مي‌دهد.

ـ تجاوز با خشم

تجاوز با خشم[25] از لحاظ شيوع، مقام دوم را در بين انواع تجاوز دارد. در اين نوع تجاوز، متجاوز، تكانشي و دمدمي مزاج[26] است و قرباني تجاوز را مورد بدرفتاري جسمي قرار مي‎دهد. هدف رواني متجاوز، سرافكندگي و تحقير قرباني بوده و انگيزه وي، خشم و نياز به انتقام[27] است. در اين نوع تجاوز، فرد متجاوز احساس مي‌كند كه نسبت به وي بي‌انصافي شده است، لذا مي‎كوشد كه خشم و عصبانيت خود را بر قرباني وارد كند، زيرا او را سهل‎الوصول‌ترين كسي مي‎داند كه مي‌تواند آماج تيرهاي خشم و غضب خود قرار دهد.

ـ تجاوز با دگرآزاري

در تجاوز دگرآزاري[28]، متجاوز با وارد آوردن صدمات فجيع و وسيع، مي‎تواند منجر به مرگ قرباني شود. در سال 1991 حدود 2 درصد از كل موارد قتل زنان در آمريكا، با تجاوز جنسي همراه بوده است، اين نوع تجاوز، از پيش برنامه‎ريزي شده و شامل شكنجة بيش از حد و مثله كردن[29] قرباني بود.

ج)- بر حسب ميزان آشنايي متجاوز با قرباني

ـ تجاوز توسط آشنايان

در بسياري از موارد، متجاوز براي قرباني آشناست، اين نوع تجاوز در كشورهاي پيشرفته و در بين دانشجويان شيوع بيشتري دارد. ممكن است در نخستين ديدار يا پس از ماهها آشنايي، تجاوز جنسي صورت گيرد. مدارك قابل توجهي از اين نوع تجاوز به عنف، از محيط‌هاي دانشجويي آمريكا جمع‌آوري شده است. مطابق نتايج مطالعه‌اي در آمريكا، 38 درصد از دانشجويان پسر اظهار داشتند كه در صورت فرار از مجازات، اقدام به تجاوز جنسي خواهند نمود. 11 درصد اظهار نموده‎اند كه قبلاً مرتكب تجاوز شده‌اند. 16 درصد از دانشجويان دختر گزارش كردند كه قبلاً از سوي مردي آشنا مورد تجاوز قرار گرفته‌اند. بسياري از دانشگاه‌ها و كالج‌ها در امريكا، برنامه‌هايي را براي پيشگيري از تجاوز به عنف و مشاوره براي قربانيان طراحي كرده‎اند.[30]

ـ تجاوز توسط محارم

بدترين نوع تجاوز، تجاوز جنسي توسط محارم همانند پدر، برادر، و... مي‌باشد كه عواقب بسيار بد رواني بر متجاوز و قرباني دارد.

سازمان بريس[31]در سوئد طي گزارشي اعلام كرد: «حدود 6مورد از10مورد تجاوزات، در محيط خانه و توسط پدر بيولوژيك دختر صورت مي‌گيرد و در اغلب موارد، مادر يا مادر خوانده از موضوع آگاه است، اما هيچ كاري انجام نمي‌دهد و هيچ دخالتي نمي‌كند.» رسانه‌هاي گروهي سوئد اغلب به موضوع عوامل كتك زدن بچه‌ها توجه مي‎كنند و سوء استفاده جنسي از بچه‌ها كما بيش به فراموشي سپرده شده است.[32]

در ايالات متحده ‌امريكا، پژوهش‌هاي زيادي از اواسط دهة 1970 دربارة تجاوز جنسي انجام گرفته است كه فراگير بودن سوء استفاده جنسي و زنا با محارم را تأييد مي‎كند.[33] مطابق گزارشات آماري 60 درصد از تجاوزها توسط مردان آشنا، همسايه و فاميل صورت مي‎گيرد. تجاوز برادر، پدر، عمو و ديگر افراد فاميل به دختران جوان معضلي شناخته شده در اکثر کشورهاي غربي است.[34] پدراني كه مرتكب تجاوز به دختران خود مي‌شوند، غالباً در دوره كودكي، داراي سابقة بهره‌كشي جنسي، محروميت عاطفي، اختلالات شخصيتي، مصرف الكل و بيكاري بوده‎اند كه عزت نفس پايين و خشم، آنها را به افرادي متجاوز تبديل كرده‌است.[35]

شگرد‌هاي متجاوزين

ـ دروغ و فريب

در مواردي، شخص متجاوز براي فراهم كردن زمينة مناسب جهت تجاوز جنسي، ابتدا با بزه‎ديده طرح دوستي مي‎ريزد و به وي اظهار محبت مي‌نمايد، حتي به او قول ازدواج مي‌دهد و به محض آنكه زمينه آماده گرديد، چهره واقعي خود را آشكار مي‎سازد.[36] شيوة معمول جهت تجاوز جنسي به كودكان نيز با بهره‌گيري از فريب و دروغ مي‌باشد.[37]

ـ تهديد به آبروريزي

در موارد زيادي، فرد متجاوز براي آنكه بتواند از شكايت قرباني جلوگيري كند و او را خلع سلاح نمايد، قرباني را عريان كرده و از او عكس مي‎گيرد.[38]‌ در اين موارد، قرباني عموماً متجاوز را مي‌شناسد و حتي با او سابقه آشنايي و دوستي يا رابطه خانوادگي دارد.

ـ سوء استفاده از موقعيت شغلي

يكي از شايع‌ترين راههاي تجاوز، سوء استفاده از موقعيت شغلي است كه به صور زير گزارش شده است:

ـ بعضي از كارفرمايان و مديران (به ويژه در شركت‌هاي خصوصي) كارمند يا منشي خود را مورد آزار جنسي قرار مي‌دهند كه اين امر، معضل بزرگي براي زنان جواني است كه در شركت‌هاي خصوصي كار مي‌كنند.

ـ مـورد ديـگر سـوء استفـاده مقامات پليس در تـجاوز به زنـان پنـاهندة اخراجي مي‌باشد.[39]

ـ برخي از دراويش نيز به بعضي از مريدان زن خود تجاوز كرده‌اند.

ـ يكي از راههاي ربودن زنان و دختران جوان، جعل عناويني همچون مأمور ارشد يگان نظامي يا ماموران انتظامي و ... مي‌باشد.[40]

ـ تهديد مسلحانه

معمولاً ربودن دختران به چند شيوه انجام مي‌گيرد، گاه با استفاده از سلاح سرد مثل چاقو يا قمه، قرباني را تهديد به قتل كرده و او را مجبور مي‌كنند تا از دستورات آنها پيروي كند[41]. گاهي نيز با خودرو و به عنوان مسافركش در شهر به دنبال قربانيان تجاوز مي‌گردند و از ميان مسافران، طعمه‌هاي خود را شناسايي مي‌نمايند و با همدستي چند جوان شرور، قرباني را به مناطق خاصي انتقال مي‌دهند.[42] اين نوع تجاوز در اغلب اوقات به صورت گروهي (در قالب باند) انجام مي‎شود. نمونه‌هايي همانند باند كركس يا باند ابليس و ... را مي‌توان به عنوان مثال ذكر كرد؛[43] اما مواردي هم گزارش شده است كه فردي به تنهايي و با استفاده از خودروي شخصي خود اقدام به آدم ربايي و تجاوز نموده است.[44]

ـ استفاده از مواد خواب‌آور

يكي از طرق بسيار شايع، استفاده از مواد خواب آور، بيهوش كننده يا مست‌كننده است كه البته اين روش در كشورهاي پيشرفته شيوع بيشتري دارد. بر پايه تحقيقي که در يکي از بيمارستان‌هاي سوئد صورت گرفته است، 3/1 زنان قرباني، پيش از تجاوز، مواد خواب آور و بيهوش کننده نوشيده‌اند[45].

اخيراً استفاده از قرص‌هاي نشاط آور در مهماني‌ها و پارتي‌هاي مختلط افزايش يافته است و افراد ناباب براي ربودن افراد، سرقت و تجاوز از اين مواد استفاده مي‎كنند.


 

علل تجاوز جنسي

شناسايي زمينه‎ها، انگيزه‎ها و علل تجاوزجنسي، مي‎تواند در خصوص ارائه راهكارهاي پيشگيرانه، مقابله‎اي و بازتواني بزه‎ديده‎ها مؤثر واقع شود. در اين نوشتار علل تجاوز جنسي با رويكرد روانشناختي و جامعه‌شناختي تبيين شده است.

الف)ـ علل روانشناختي

برمبناي تحليل‎هاي روانشناختي، تجاوز جنسي شكل طبيعي ارضاي جنسي نيست، لذا ريشة اين رفتار را بايد در لايه‌هاي رواني افراد جستجو نمود. براساس تحقيقي در آمريكا، 44 درصد تجاوزات به عنف، با انگيزه ميل به پيروزي بوده است. 21 درصد تجاوزها، از سوي افرادي بوده است كه نسبت به احساس نرينگي خود ترديد داشته‌اند. در 5 درصد موارد، تجاوز جنسي شكل افراطي رفتار ساديسمي است كه منشاء آن خشونت است.[46]

ـ عقده‎هاي جنسي از ديگر علل روانشناختي است كه مي‌تواند بر اثر شكست در ازدواج يا ناكامي در آرزوهاي دوران جواني باشد.[47]

ـ گاهي تجاوز جنسي، ريشه در تخليه خشم و انتقام‌جويي دارد. زناني كه فرد متجاوز را تحقير يا توهين مي‎كنند، او نيز براي جبران تحقير و گرفتن انتقام، يا اقدام به تجاوز مي‎كند يا فردي را تشويق به تجاوز مي‌نمايد.[48]

ـ گاه فرد متجاوز، از جنس مؤنث يا از تيپ خاصي از زنان نفرت دارد. در اين شرايط خطرناك‎ترين نوع تجاوز جنسي اتفاق مي‎افتد كه اغلب منجر به كشتن قرباني مي‌شود. 30 درصد از تجاوزات به عنف، از نفرت تعميم يافته نسبت به جنس زن سرچشمه گرفته است.[49]

از نظر روانشناسان، متجاوزين گروهي داراي خصوصياتي نظير ناامني،[50] عدم بلوغ[51]، ترس از بي‌كفايتي جنسي،[52] نياز به تحميل سلطه‌پذيري[53] براي ارضاي ميل قدرت مي‌باشند.[54]

در اعترافات باند كركس (كه به صورت دسته‌جمعي اقدام به ربودن دختران و تجاوز به آنان مي‌كردند) ذكر شده است: اگر زني‌ در برابر ما عكس‌العمل‌ نشان‌ نمي‌داد، او را ترك‌ مي‌كرديم‌. ما دنبال‌ زناني‌ بوديم‌ كه‌ در برابر ما مقاومت‌ مي‌كردند و با التماس‌ مي‌خواستند كه‌ به‌ آنها تجاوز نكنيم‌. ما اين‌ طور احساس‌ غرور مي‌كرديم‌ و آنها را مورد آزار و دستبرد قرار مي‌داديم.[55]

ب)ـ علل فرهنگي

ـ ديدن فيلم‌هاي خشن جنسي

بي‎ترديد ديدن فيلم‌هاي خشونت آميز جنسي، نگرش‌ و بينش‌ بينندگان را عميقاً تحت تأثير قرار مي‌دهد[56]. مشاهدة صحنه تجاوز مي‌تواند در تشويق به تجاوز نقش داشته باشد. در بازرسي از منازل متجاوزين، وجود مشروبات الكلي، مواد مخدر، فيلم‌ها و سي‎دي‌هاي مستهجن، به وفور ديده مي‎شود.[57] امروزه باند‌هاي فحشا در كشورهاي غربي، صحنه‎هاي تجاوز به دختران و كودكان را به صورت مستند و واقعي فيلمبرداري مي‎كنند و در معرض فروش مي‎گذارند، اين كار تأثير زيادي در تغيير اخلاق و روحيات تماشاچيان دارد. به عنوان نمونه طي يک عمليات پليسي در امريکا, دانمارک, هلند و بلژيک 20 نفر از اعضاي يک باند «پدوفيل»[58] دستگير شدند و عکس‌ها و فيلم‌هاي زيادي از صحنه هاي تجاوز جنسي به کودکان 2 تا 14 ساله از منزل اين افراد کشف شد. آنها با رد و بدل کردن اين تصاوير بين يکديگر، بازار داغي از عکس‌ها و فيلم‌هاي سکسي کودکان ايجاد كردند.[59]

از جمله پيامد‌هاي سوء تماشاي اين فيلم‌ها، ترويج هوسراني به صورت وحشتناك، آزارگرانه و انحرافي است كه بر آزادي بي‎حد و حصر جنسي تأكيد دارد.

ـ تقليد از گروه‌هاي ضد فرهنگ

يكي از عوامل اصلي تشكيل گروه‌هاي تجاوز جنسي، تقليد از خرده‌فرهنگ‌ جوانان غربي، خصوصاً گروه‌هاي رپ[60] مي‌باشد، هرچند وجود آمادگي و زمينه‌هاي خانوادگي و دوستان ناباب براي پذيرش اين‌نوع خرده‌فرهنگ‌ها حائز اهميت است.

ـ برتري‌جويي و قدرت نمائي مردان

قدرت نمائي يکي از عومل مؤثر در ارتکاب تجاوز جنسي است. تقريبا در 55 درصد از موارد، تجاوز وسيلة ابراز قدرت و تثبيت برتري فرد مهاجم بوده است. مردان متجاوز با تحقير و آزار جنسي قربانيان، احساس برتري کرده و نياز به مهم بودن خود را ارضا مي‌کنند.[61] آنها مي‌انديشند كه قدرتشان كاهش يافته و در تمامي امتيازات اجتماعي، زنان با آنان به رقابت برخاسته‎اند. لذا به دنبال اثبات برتري خود هستند و با انگيزه تحقير جنس مخالف اقدام به تجاوز مي‌كنند.[62]

ـ شيء انگاري زنان

يكي از عوامل موثر در اقدام به تجاوز به عنف، تفكر شيء انگاري در مورد زنان مي‌باشد. امروزه، در فيلم‌ها و رسانه‌هاي غربي، زن به صورت كالايي مطلوب و جذاب بـه تصويـر كشيده مي‌شـود كه همه مي‌تواننـد و حق دارند طالب آن‌ بـاشند. جذابيت تصويري زن براي فروش هرچيزي از سيگار گرفته تا قطعات يدكي اتومبيل استفاده مي‌شود. اين تصور درباره زنان كه آنان بايد مردان را به خود جلب ‌كنند و مردان از نظر جنسي فعّال، متجاوز و اسيرِ «شهوت غير قابل كنترل» خويش هستند و حق دارند به دنبال زنان باشند و زنان را يا با حيله و تزوير يا با زور و سرقت تصاحب كنند و بعد مثل كالايي مصرف شده دور بياندازند، مي‌تواند موجب افزايش تجاوز جنسي عليه زنان شود. متأسفانه با گسترش مدرنيته اين طرز تفكر هر روز عرصه‌هاي بيشتري را به خود اختصاص مي‌دهد؛ بنابراين جهان هر روز شاهد جفاي بيشتري به زنان خواهد بود.

ـ تغيير ارزش‌هاي ديني

يكي از عوامل مهم جلوگيري از جرم در جوامع ديني، پايبندي به ارزش‎ها و اعتقادات ديني است. با تغيير ارزش‌ها از ارزش‌هاي ديني به سوي ارزش‌هاي مادي و ليبرالي، قدرت دين به عنوان بازدارندة قوي فرو مي‌ريزد. افراد نسبت به مسائل ديني بي‌اعتقاد مي‎گردند و انواع انحرافات اخلاقي، به وفور در بين آنها به چشم مي‌خورد. در ايران با توجه به شواهد مي‌توان ادعا نمود كه مصرف الكل در بيش از 80 درصد تجـاوزات جنسي نقش دارد، اعترافات اكثـر باند‌هاي تجاوز جنسي نشـان مي‎دهد كـه متجاوزين قبل از تجاوز، اقدام به شرب خمر مي‌كنند.

همچنين در جامعه‌اي كه بر اثر سستي اعتقادات ديني و تغيير ارزش‎ها، خودآرايي و نمايش زيبايي‌هاي جسمي از طرف زنان و دختران به صورت يك هنجار و ارزش اخلاقي درآيد، بايد هر روز شاهد جنايات جنسي بي‎شماري بود.

ج)ـ علل اجتماعي

ـ افزايش سن ازدواج

براساس‌ آمارهاي‌ كنوني‌، ميانگين سن‌ ازدواج‌ در سال‌ 81-1380 تقريباً 5/2 سال‌ افزايش‌ يافته‌ است‌، به طوري‌ كه‌ ميانگين سن ازدواج دختران‌ به 25 سال‌ و در پسران‌ به‌ 30 سال‌ رسيده‌ است‌. در حالي كه ازدواج‌، نيازي طبيعي‌ است‌، زماني‌ كه‌ اين‌ نياز تأمين‌ نشود، مي‌تواند مشكلات‌ و تبعات‌ جبران‌ناپذيري‌ از جمله تجاوز جنسي را براي‌ فرد و جامعه‌ به‌ همراه‌ ‌آورد. وقتي اين عامل در كنار عوامل تحريك كنندة ديگر قرارگيرد و اعتقادات ديني جوانان تضعف شود، بايد وقوع چنين معضلاتي را انتظار داشت.

ـ افزايش عوامل تحريك كننده

امروزه دشمنان انقلاب اسلامي دريافته‌اند كه انقلاب، با يك كودتا يا رفرم شكل نگرفته است تا با يك فشار سياسي از ميان برود، بلكه به اعتقاد يكي از تحليل‎گران سياسي خارج از كشور، اين انقلاب بر مبناي ايدئولوژي مستحكم الهي و حضور عظيم مردم استوار گرديده و حكومت ايران جنبشي متكي بر ارزش‌هاي ديني است كه مقابله با چنين انقلابي فقط از طريق فرهنگي امكان‌پذير است.[63] بنابراين چندين كانال راديويي و تلويزيوني مبتذل به زبان فارسي و با بودجه دولتي امريكا براي تحريف اذهان نسل سوم انقلاب راه‌اندازي شده است، از طرف ديگر با وارد كردن انواع سي‌دي‌هاي مبتذل، تصاوير مستهجن، ايجاد و رواج گروه‌هاي رپ و... روز به‎روز جوانان را از دامان فرهنگ واجتماع اين مرز و بوم خارج كرده و انواع انحرافات اخلاقي را بين آنها رواج مي‎دهند.

د)ـ علل خانوادگي

ـ عدم رعايت حريم عفاف در مسائل جنسي والدين

اسلام در زمينه روابط زوجين توصيه‌هاي مهمي دارد كه به برخي از آنها اشاره مي‌شود:

امام صادق(ع)فرمودند: «مرد نبايد وقتي كودكي يا نوجواني در اتاق باشد با زنش مقاربت كند، زيرا اين امر موجب تمايل آنها به زنا مي‌شود».[64] در يك حديث ديگر، امام صادق(ع) به نقل از رسول اكرم (ص) مي‌فرمايد: قسم به كسي كه جانم در دست اوست، اگر مردي در حالي كه كودكي در اتاق بيدار است و آنها را مي‌بيند و صداي نفس‌هايشان را مي‌شنود، با همسرش همبستر شود، هرگز آن كودك رستگار نمي‌شود و در آينده منحرف خواهد شد.»[65]

كودكاني كه شاهد صحنه‌هاي روابط جنسي والدين هستند، دوست دارند همان وقايع و جريان را به مرحله اجرا و عمل درآورند و تا مدت‎ها آن وقايع را در ذهن خود مرور كنند. البته گاهي اين موضوع در ابتدا براي كودكان و در مواردي نوجوانان، معناي جنسي ندارد، ولي آنان از اين صحنه‌ها عكسبرداري ذهني كرده و در مواردي تقليد مي‎نمايند. به تدريج عمل غيرجنسي آنها كه اغلب تقليدي است، به عملي جنسي و براي وصول به اهداف جنسي تبديل خواهد شد كه فرجام آن مي‎تواند براي فرد و جامعه بسيار خطرناك باشد.[66]

بررسي‌هاي تجربي نيز نشان داده‌اند كه مشاهدة روابط غريزي، معاشقه‌ها و مغازله‌ها مي‎تواند سبب تحريك و بيداري جنسي كودكان ‌شود و در شرايط مشابه، آنها را به وادي انحراف بكشاند.

يكي ديگر از مسائلي كه زمينه‌ساز انحراف جنسي جوانان مي‌باشد، آرايش و پوشش نامناسب مادر يا خواهر در نزد نوجوان يا جوان بالغ مي‌باشد. هرچند آرايش زن و شوهر براي يكديگر امري لازم و مورد توصيه اسلام مي‌باشد، اما نكته قابل ذكر اين است كه در خانواده‌اي با فرزندان نوجوان يا بالغ، اين آراستن‌ها بايستي به حداقل ممكن كاهش يابد و يا دور از چشم آنها اعمال گردد. زيرا ديدن اين امور مي‌تواند براي جوان تحريك‌كننده باشد. بررسي‌هاي علمي نشان مي‌دهند كه گاهي مادران، دانسته يا ندانسته در تحريك‌ و انحراف فرزندان تأثير دارند.[67]

ـ وجود سابقه اقدام به تجاوز در اطرافيان

اگـر در خانـواده‌اي حدود شـرع رعايـت نشـود و اعضاي خانواده يا اعضاي فاميل داراي روابط بي‌بندوباري باشند، اين صحنه‌ها تاثير مستقيمي بر روح و روان كودك مي‌گذارد، به ويژه اگر پدر يا يكي از اعضاي فاميل، روابط جنسي نامشروع خود را براي ديگران تعريف كند و فرزند شاهد و شنونده باشد. اين امر با توجه به الگوبرداري كودك و نوجوان از بزرگترهاي فاميل يا خانواده مي‌تواند تاثير مستقيمي روي شخصيت او داشته باشد. گاهي كودك در يك محيط نگاه‌هاي زيركانه و مخفي دارد، زماني خود را به خواب مي‌زند تا از واقعه‌اي سردرآورد، در مواردي به تماشاي خود و ديگران مشغول مي‌شود و حتي دوست دارد شاهد روابط ديگران باشد كه حاكي از انحراف يا مقدمه‌اي براي انحرافات مي‌باشد، در اينجا پدر الگوي نامناسبي براي پسر يا پسرانش خواهد بود، اگر در خانواده‌اي پدر با دختر يا دخترانش رابطه نامشروع داشته باشد ، پسر خود را درانجام اين‌كار تقويت مي‌كند.[68] چنانچه سخنان مشاور استاندار خوزستان[69] نمونه‌اي از تقليد برادر از پدر در تجاوز به دختر خانواده مي‌باشد.

هـ)ـ علل حقوقي

ـ عدم گزارش تجاوز از سوي قرباني

يكي از علل تداوم و گسترش اين پديدة شوم، عدم مراجعه و گزارش قربانيان تجاوز به مراجع ذي‌صلاح مي‌باشد، تجاوز جنسي، جرمي خشونت‎زا است كه معمولاً گزارش آن، در مقايسه با ساير بزهكاري‌ها كمتر و ناقص‌تر است و در عين حال، در بين ساير بزهكاري‌ها از رشد سريع‌تري برخوردار مي‌باشد. زناني كه مورد تجاوز قرار مي‌گيرند، اين احتمال را مي‌دهند كه بعد از افشاي اين راز، از سوي جامعه و خانواده و حتي نزديكان خود طرد شوند و به آنان به عنوان يك فرد منحرف نگريسته شود. لذا بسياري از آنها ترجيح مي‌دهند كه براي حفظ آبروي خويش اين راز را تا آخر عمر براي خود نگهدارند. دختراني‌ كه‌ به‌ اين‌ ترتيب‌ مورد آزار جنسي‌ قرار مي‎گيرند، به خاطر ترس‌ از آبرو، ربوده‌ شدن‌ خود را افشا نمي‎نمايند و همين‌ موضوع‌ باعث‌ ادامه‌ فعاليت‌ جنايتكارانة متجاوزان مي‎شود.[70]

عقيده بر اين است كه از هر10 تجاوز جنسي، فقط يك مورد گزارش مي‌شود. اين تعداد، در زماني كه قرباني، فرد متجاوز را مي‌شناسد، بسيار كمتر مي‌شود. زيرا اغلب قربانيان از طرح اين مسئله احساس شرم مي‌كنند.[71] همچنين ممكن است آنان نخواهند آشنا يا خويشاوند خود را كه مرتكب تجاوز شده است، تسليم پليس كنند و آن شخص تحت تعقيب قرار بگيرد يا زنداني شود؛ به اين علت از ارائه گزارش تجاوز جنسي اكراه دارند و احساس شرمساري و بدنامي مي‌كنند و ترجيح مي‌دهند خود را وارد ماجرايي نكنند كه موجب سرافكندگي علني مي‌شود.[72] لذا اغلب زنان بزه‎ديده، موضوع را به مراجع قانوني اطلاع نمي‌دهند.

دليل ديگر، تحقيري است كه قرباني در جلسات محاكمه احساس مي‎كند، برخي از قوانين و رفتارهاي قضايي به گونه‌اي است كه گويي قرباني تحت محاكمه است؛ قانون، براي پيشگيري از اينكه زنان كينه‌توز، كسي را به دروغ، متهم به تجاوز جنسي نكنند، سخت‎گيري مي‎كند.[73]

در امريكا تنها نيمي از متجاوزان دستگير مي‌شوند و از هر 5 نفر دستگير شده، تنها 3 نفر تحت تعقيب قرار مي‌گيرند و تنها نيمي از مواردي كه تحت تعقيب قرار مي‌گيرند، به دادگاه احضار مي شوند و در پايان نيز فقط يك مورد از شش موردي كه به دادگاه مي‌روند، محكوم مي شوند. از سوي ديگر تحت تعقيب قرار گرفتن يك متجاوز، غالباً به معناي بازجوئي وي در دادگاه به وسيلة وكلاي مدافع متخاصم و متهم شدن او به اغفال است. به جهت تعداد بسيار كم محكوميت متجاوزين، بسياري از زنان امريكا در وهلة اول از گزارش اين بزه دلسرد مي شوند؛[74] اما در دو دهه اخير، در كشورهاي غربي تعداد گزارشات تجاوز جنسي، سريع‎تر از هر جرم يا خشونت ديگري ارائه مي‎شود.[75]

و)ـ علل سياسي

امروزه تجاوز به عنف، به عنوان يك تاكتيك جنگي است كه از روي عمد، براي ايجاد رعب و وحشت و احساس عدم امنيت در شهروندان به كار گرفته مي‌شود. از سوي ديگر دشمنان جمهوري اسلامي ايران، به دنبال مأيوس شدن از شكست نظاميِ انقلاب، به خاطر پشتيباني بي‎دريغ مردم، سعي دارند از طريق فرهنگي مردم را از انقلاب جدا كنند، از اين‎رو از هر روشي، حتي اشاعه فحشا، گسترش فقر، تيره وتار جلوه دادن آينده، ايجاد ناامني و... استفاده مي‎كنند. از آنجا كه يكي از اهداف جمهوري اسلامي، ايجاد امنيت اجتماعي به ويژه براي زنان ايراني مي‎باشد و از سوي ديگر ناامني زنان در غرب همواره مورد نقد قرار گرفته است، بنابراين دشمنان انقلاب مي‎كوشند كه امنيت اجتماعي زنان ايراني را مخدوش نمايند، به همين جهت به دنبال هجوم فرهنگي، باند‌هاي تجاوز، اذيت و آزار زنان و دختران (كركس، ابليس، عقاب، خفاش شب و...) را در جامعه اشاعه مي‎دهند.

از زمان‎هاي گذشته، تجاوز به زنان به عنوان پاداش و تفريح فاتحين جنگ محسوب مي‎شود و زنان به عنوان كالا و غنيمت جنگي بوده و اغلب مورد تجاوز سردمداران جبهه مخالف و ساير سربازان قرار مي‎گرفتند.

در دنياي مدرن امروزي،تجاوز به عنف، به صورت منظم[76] و سازماندهي شده،[77] به عنوان يك تاكتيك جنگي درآمده است. تجاوز جنسي به صورت فزاينده و از روي عمد براي ايجاد رعب و وحشت استفاده مي‎شود. در جنگ ويتنام اين روش به صورت بسيار گسترده‌اي اجرا شد. به طوري كه يكي از تمرينات آموزشي ارتش آمريكا در جنگ ويتنام اين بود: «اين تفنگ من است (سرباز آمريكايي تفنگ ام-16 را بالا مي‌گيرد)، اين اسلحه من است (دستش را به روي آلت تناسلي‌اش مي‌گذارد) يكي براي كشتن، ديگري براي لذت بردن.[78] در جنگ صرب‎ها در بوسني و هرزگوين، طي سال‌هاي1994ـ1991 بيش از 000/20 زن و دختر مسلمان به شكل وحشيانه و سازماندهي شده، در سطح بسيار وسيع مورد تجاوز واقع شدند تا اولاً مردم بوسنيايي دچار رعب و وحشت شده و سرزمين اجدادي خود را رها سازند و ثانياً ناموس آنان حامله شده و اطفال صرب بدنيا آورند و نسل جديدي درست كنند كه از مسلمين نباشد.[79] در سرزمين فلسطين اشغالي، براي بيرون راندن فلسطيني‌ها از سرزمين‎شان فجايع بسيار زننده‎اي در ديرياسين (9 آوريل 1948) به وقوع پيوسته است و بسياري از زنان فلسطيني بعد از تجاوز، به طرز فجيعي به قتل رسيده‎اند. چنانچه زفي أنكوري اعتراف كرده است كه: «من در آن تاريخ وارد 6 يا 7 خانه شدم، ديدم كه اعضاي تناسلي زنان و امعاء و احشاء آنها قطعه قطعه شده و مباشرتاً به قتل رسيده‎اند.»[80]

ز)- علل اقتصادي

يكي از انگيزه‌هاي تجاوز، مسئله سرقت طلا و جواهر قربانيان بوده است و عموماً طلا و جواهرات قربانيان، قبل از تجاوز به آنها سرقت مي‎شود. [81] به طور نمونه:

ـ مرد 32 ساله اي كه در طول دو سال 46 دختربچه را در شهرستان مرودشت مورد آزار جنسي قرار داده بود، در اعترافات خود انگيزة ربودن دختران را در وهله اول سرقت زيورآلات آنها و سپس وسوسه و آزار جنسي آنان، عنوان كرده است.[82] دو جوان ديگر نيز ضمن تجاوز به 9 زن و دختر جوان اراكي و به قتل رساندن آنها، جواهرات آنان را به سرقت برده‎اند.[83]

تئوري‌‌هاي مربوط به نقش بزه‌ ديده در وقوع تجاوز جنسي

در خصوص ديدگاه‌هاي موجود در جرم‌شناسي دو ديدگاه در ادبيات جرم‌شناسي مطرح است. ديدگاه نخست بر نقش بزه‌ديده در فرآيند ارتكاب جرم تاكيد مي‌ورزد و معتقد است كه مجني عليه‌، يك ركن و عنصر حياتي در ارتكاب جرم، به ويژه در وضعيت‌هاي خاص محسوب مي‌شود:[84] ديدگاه ديگر بر مسئوليت قرباني در «پيدايش جرم» تاكيد دارد. استفان اسكافر معتقد است كه برخي از بزه‌ديدگان مي‌توانند محرك و مشوق مجرمين باشند.

امـروزه تئـوري‌هاي متعددي وجـود دارنـد كـه بـه بيـان علل بـزه‌ديـدگي‌ها و قرباني‌سازي‌ها مي‌پردازند.

الف) تئوري سبك زندگي (شيوه زيستن)

مطابق ديدگاه سبك زندگي[85]، علل بزه ‌ديدگي برخي افراد «شيوه يا سبك زندگي» آنان است كه آنها را بيشتر در معرض تهاجم مجرمين قرار مي‌دهد. براي نمونه مجرد زيستن، معاشرت با مردان جوان، رفت و آمد شب‌هنگام و زندگي در شهر‌هاي بزرگ از شيوه‌هاي زندگي است كه نرخ بزه‌ديدگي زنان را افزايش مي‌دهد.[86] همچنين پوشيدن لباس‌هاي تنگ و بدن‌نما اثرات نامطلوب و تحريك كننده‌اي در جوانان ذكور دارد[87] كه اين امر مي‌تواند وسوسه اعمال خشونت براي ارضاي ميل جنسي را در آنها برانگيزاند. امروزه ربايندگان زنان و دختران به وسايل كامل‎تري مجهز شده‌اند، قبلاً موقعيت‌ را دقيقاً زير نظر گرفته و به صورت گروهي به سراغ شكار خود مي‌روند و گاهي با كسب اطلاعات كافي از لحاظ طرز زنـدگي، سـاعات عبـور و مرور زنـان و دختران آشنـا و بيگانه، اقدامات لازم را به عمل مي‌آورند و پس از ربودنشان، به اماكن مجهز و آماده انتقال داده و در معرض تجاوز و فروش قرار مي‌دهند و با استفاده از امكانات كامل‎تري كه در اختيار دارند، ابتدا آنها را زنداني كرده و به طور مخفيانه نگهداري مي‌نمايند و در صورت مقاومت، با انواع شكنجه‌ها و تجاوز به عنف، فرد وادار به تسليم نموده و به حرفة تن فروشي عادت مي‌دهند.[88]

ب) تئوري اعمال روزمره

از نگاه تئوري اعمال روزمره،[89] اجتماع، انباشته از مجرمين برانگيخته‌اي است كه آماده ارتكاب جرم‌ مي‌باشند. از اين رو پايين بودن ايمني و محافظت در برخي گونه‌ها، آماج‌هاي مناسبي را براي دست يازيدن به ارتكاب جرايم توسط چنين مجرمين بالقوه‌اي فراهم مي‌كند.[90]

طبق اين نظريه، زنان به خاطر وضعيت ظاهري و روحي خاص خود، همواره در معرض قرباني شدن قرار دارند، زيرا همه مردان، مجرم بالقوه مي‌باشند. در حالي كه مطابق نظريه سبك زندگي، زنان خاصي كه زمينه را فراهم مي‌كنند، مستعد قرباني شدن هستند، اما طبق اين نظريه، جنس زن ماهيتاً داراي خصوصياتي است كه در معرض خطر قرار دارد. اين خصوصيات ذاتي عبارتند از:

1)ـ وضعيت ظاهري زنان، خصوصاً زيبايي آنان نقش مهمي در قرباني شدن آنها دارد.

2)ـ زنان از نظر روحي داراي خصوصيات ويژه‌اي هستند، لطافت روحي و غلبه احساسات و عواطف در زنان باعث مي‌شود تا تحت تأثير عواطف خود قرار گرفته و در دام اغفال‌گران و اغواگران گرفتار شوند.[91] طبق اين نظريه، زنان بايد در هر شرايط و در هر مكاني، به فكر نكات ايمني باشند و هيچگاه احتياط را از دست ندهند.

زمينه‌هاي ايجاد شده از سوي بزه‌ديده

در مسير تكوين جرم و در نهايت قرباني شدن زنان، ‌عوامل متعددي ايفاي نقش مي‌كنند، گاه علت وقوع جرم و بزه‌ديدگي، خود قرباني است، به اين معني كه بزه‌ديده با اعمال و رفتار خود موجبات بزه ديدگي خود را فراهم مي‌كند. به عبارت ديگر بين مجرم و قرباني او، يك واقعيت جرمشناسي وجود دارد و بزه‌ديده، يكي از عناصر و عوامل اصلي وقوع جرم است. در تعداد قابل توجهي از موارد، بزه‌ديده با رضايت، همكاري و يا حركات تحريك‌آميز و ... نقش اساسي در تكوين عمل مجرمانه ايفا مي‌كند[92] و بزهكار بالقوه را براي ارتكاب جرم وسوسه و اغوا مي‌كند، «براي مثال كشش جسماني و رواني كه به طور خودآگاه يا ناخودآگاه ميان زن و مرد وجود دارد، فقط در مجرم وجود ندارد، بلكه اين كشش از سوي زن نسبت به مرد هم وجود دارد كه در بسياري از موارد انگيزه او را در حملة جنسي تا اندازه‌اي فراهم مي‌آورد. اغلب اوقات يك زن به طور ناخودآگاه تمايل دارد كه به زور مورد تصرف قرار گيرد، اين تمايل وسوسه آميز در دختران جواني ديده مي‌شود كه با پسرها دوست مي‎شوند يا در نقاط خطرناك و غيرمعمولي قدم مي‌زنند كه امكان ربودن آنها زياد است و بدين ترتيب به طوري خود را در معرض حملات جنسي قرار مي‌دهند».[93]

خصوصيات و ويژگي‌هاي قربانيان جرم در سلسله اسباب و علل جرم، عامل مؤثري در گزينش قرباني توسط مجرم مي‌باشد. بزهكاران بالقوه، سعي در انتخاب قربانياني دارند كه براي آنها زحمت كمتري داشته باشد. محققين عوامل گوناگوني را تشخيص داده‌اند كه در گزينش قرباني توسط مجرم موثر مي‌باشند. با تركيب اين عوامل، پنج طبقه كلي تشخيص داده شده است:

1- همجواري يا نزديك بودن[94]

در اكثر جرائم جنسي، برقراري تماس فيزيكي و جسمي با قرباني ضروري است.

2- جاذب بودن قرباني‌[95]

جاذب بودن قرباني براي مجرم با نوع جرم و نوع مجرمين متفاوت خواهد بود. بعضي از آماج‌ها براي بعضي از مجرمين، جاذب و براي بعضي ديگر از مجرمين جاذب نيستند، در جرائم جنسي عليه زنان، جذابيت جسمي و ديگر ويژگي‌هاي شخص قرباني از عوامل مهم تعيين قرباني خاص مي‌باشد.

3- قابليت وصول و دسترسي[96]

قابليت وصول و دسترسي نيز عامل مهم ديگري در گزينش قرباني خاص است. به طور نمونه زني كه در شب و به تنهايي در كوچه و خيابان‌هاي خاموش و تاريك قدم مي‌زند، امكان دسترسي را براي مجرم به وجود مي‌آورد.

4- قابليت كنترل[97]

مجرمين در هنگام ارتكاب جرم امكان مقاومت قرباني را پيش بيني مي‌كنند و سعي مي‌كنند آماجي را انتخاب كنند كه در صورت مقاومت او بتوانند او را كنترل كنند.

5- ميزان خطر[98]

مجرمين هنگام طرح ريزي ارتكاب جرم، شانس موفقيت يا شكست را در رسيدن به هدف مجرمانه و نيز خطرات احتمالي آن در نظر مي‌گيرند و قربانياني را انتخاب مي‌كنند كه آسيب پذير و بي‌دفاع باشند تا در صورت ارتكاب جرم، به راحتي از محل وقوع جرم فرار كنند[99].

پيامدهاي تجاوز جنسي

تجاوز جنسي مي‌تواند پيامد‌هاي متعددي براي قرباني و متجاوز داشته باشد كه آسيب‎هاي جسمي، رواني، خانوادگي و اجتماعي از جمله اين آثار است.

1)ـ ايجاد آسيب‎هاي جسمي

تجاوز، آثار زيان‎بار جدي بر سلامت جسمي قرباني دارد. بهره‌كشي جنسي از كودكان كم سال مي‌تواند به تأثير سوء و آسيب دائم در اندام‎هاي تناسلي، مقعد، دهان، گلو و حتي در موارد شديد به مرگ منجر شود. دختران و زنان جواني كه توسط محارم مورد تجاوز واقع مي‌شوند، به شدت در خطر ابتلا به بيماري‌هاي مقاربتي به ويژه باكتري مهبلي تريكوموناس، كلاميديا و ايدز قرار دارند.[100]

براي مثال گزارشي از يك مركز حمايت از قربانيان تجاوز در بانكوك (تايلند) اعلام مي‌كند كه ده نفر از مراجعين، مبتلا به يك بيماري مقاربتي، حاصل از تجاوز هستند. در ايالات متحده، گزارشاتي مبني بر خشونت جنسي، تجاوز و افزايش آلودگي به HIV در بين زنان و كودكان ارائه شده است.[101]

قرباني ممكن است در جريان تجاوز به عنف، به انواع بيماري‌هاي مقاربتي نظير ايـدز، سـوزاك، سفليس و ... مبتلا شـود، همچنين زنـاني كه تجاوز جنسي را تجربه كرده‌اند، احتمالاً در آينده به درد مزمن لگن خاصره، درد شكم، نشانگان دفع تحريك و بدكاري جنسي دچار مي‎شوند. خاطرة تجاوز همراه با آسيب جسمي ممكن است به بروز انواع بيماري‌هاي زنان منجر شود. همچنين زناني كه سال‌هاي باروري خود را مي‌گذرانند، ممكن است در خطر بارداري ناخواسته قرار گيرند[102].

تجاوز به عنف، اغلب همراه با جرائم ديگر رخ مي‌دهد. متجاوزان تقريباً هميشه قربانيان را با مشت، چاقو يا اسلحه تهديد مي‌كنند و اغلب، به طريق غير جنسي و جنسي صدمه مي‌زنند. قربانيان ممكن است كتك بخورند، مجروح يا كشته شوند.[103] تجاوز جنسي معمولاً به‌ آسيب‌هاي جسمي منجر مي‌شود. نشانه‌هاي بدني بعد از تجاوز شامل اختلالات خواب، دل‌آشوبي (بيشتر به صورت تهوع) سردرد و درد عضلاني اسكلتي (در اثر تنش)، آزردگي واژن و درد ركتوم در بيشتر از 5 درصد قربانيان مشاهده مي‌شود.[104]

2)ـ ايجاد بيماري‎هاي رواني

اغلب زناني كه مورد تجاوز جنسي قرار مي‌گيرند، دچار اختلالات هيجاني يا روحي مي‌شوند، حتي اگر بكوشند به زندگي خود ادامه دهند و نسبت به اين رخداد واكنش نشان ندهند و احساسات خود را انكار كنند، اين اختلالات روحي مشاهده مي‎شود. در برخي موارد، زنان بزه‎ديده دچار احساس شرم،[105] تحقير،[106] گيجي و سردرگمي،[107] ترس، خشم، غضب،[108] عدم امنيت، اضطراب و افسردگي، بي‌خوابي، كابوس، بيزاري از آميزش جنسي و احساس بي‌حرمتي و فقدان كنترل بر بدن مي‌شوند. اين پديده‌ها ممكن است ماهها يا حتي سال‌ها بعد از تجاوز ادامه پيدا كند. از سوي ديگر هر رويدادي كه تجاوز جنسي را در ذهن زن تداعي كند يا او را به اين فكر بياندازد كه بر زندگي خود كنترل ندارد، مي‌تواند احساسات فوق را در فرد برانگيزد.[109] زيرا زن در جريان تجاوز به عنف، در وضعيت وحشتناك و مرگباري قرار مي‌گيرد و حالت شوك و ترس پيدا مي‌كند.[110] بسياري از زنان بزه‎ديده نيز احساس مي‌كنند كه خودشان به نوعي در تجاوز جنسي مسئول بوده‌اند، در نتيجه ممكن است احساس گناه و بي‌ارزشي كنند.[111] قربانيان تجاوز جنسي همچنين با مشكلات سازگاري از جمله ترس زياد از خيابان، احساسات منفي نسبت به مردان ناآشنا، روابط آشفته با افراد ناهمجنس، احساس ناامني، ترس از تنها ماندن در خانه... مواجه هستند.[112]

3)ـ آسيب‎هاي خانوادگي

در بيشتر اوقات، خانوادة قربانيان همانند خودشان بيشترين آسيب را متحمل مي‎شوند. بسياري از زنان با نشانه‌هاي اختلال يا «استرس پس از آسيب»[113] مواجه مي‌شوند و زندگي جنسي آنها تقريباً از هم مي‌گسلد و بسياري از قربانيان نسبت به روابط جنسي، هراس پيدا مي‌كنند و يا دچار نشانه‌هايي مانند واژينيسم[114] مي‌شوند. بيش از نيمي از قربانيان، مشكل زيادي در برقراري مجدد روابط جنسي وعاطفي با همسر خود دارند، اين موضوع در زناني كه از لحاظ جنسي فعال نيستند، اثر منفي شديد‌تري مي‎گذارد.[115] شوهري كه همسرش مورد تجاوز قرار گرفته است احتمالاً ديد منفي نسبت به همسرش پيدا مي‎كند و او را همچون فرد «سقوط كرده» يا «آلوده» مي‎داند، مردان فاميل، در زماني كه زن واقعاً به محبت و حمايت نياز دارد، به طور غيرارادي با خشم يا غضب به او پاسخ مي‎دهند يا ترجيح مي‎دهند كه به محض رفع مشكلات جسمي زن بزه‎ديده، زندگي عادي خود را پيش گيرند و به نياز زن براي صحبت كردن دربارة احساساتش توجه نكنند[116].

از سوي ديگر هيچ يك از نزديكان زنان بزه‌ديده، نمي‌دانند كه چگونه بايد با آنها برخورد كنند تا قرباني بتواند به زندگي عادي خود بازگردد. در بسياري از موارد زني كه مورد تجاوز قرار گرفته، سعي مي‌كند كه هيچ‌يك از اعضاي خانواده قضيه را با خبر نشود، زيرا احتمال مي‎دهد كه آنها وي را عامل تجاوز جنسي بدانند، در اين حال معمولاً آسيب‌هايي كه به زن وارد شده است، ناديده گرفته مي‌شود.

4)ـ آسيب‎هاي اجتماعي

ـ افزايش انحرافات اجتماعي

كودكاني كه توسط محارم مورد تجاوز جنسي قرار مي‌گيرند، بسيار بيشتر از ديگران به فحشا كشيده مي‌شوند. نتايج تحقيقي در مورد زنان روسپي تهران، نشان مي‌دهد كه 5/22 درصد از زنان مورد مطالعه در بسياري از اوقات به وسيله محارم و در سنين 5 سالگي مورد تجاوز و آزار جنسي قرار گرفته‌اند.[117]

از سوي ديگر بچه‎هايي كه توسط نزديكان بزرگسال خود مورد تجاوز و تعدي قرار گرفته‎اند، معمولاًًً به دليل علاقمندي به محارم، خود را گناهكار و مقصر مي‎دانند. بنابراين خودكشي و خودزني با تيغ و يا اشياء برندة ديگر در ميان اين دسته از دختران بسيار مشاهده مي‌شود.[118]

ـ قتل‌ توسط بستگان

يكي ديگر از پيامدهاي تجاوز در جوامع سنتي، قتل بزه‎ديده توسط بستگان نزديك نظير همسر، پدر يا برادر مي‌باشد. اين امر در استان‌هاي مرزي ايران كه داراي بافت‌هاي سنتي مي‎باشند، از شدت بيشتري برخوردار است. چنانچه در استان خوزستان در فاصله بين ابتداي فروردين تا اواخر ارديبهشت ماه سال جاري، تنها در يك طايفه، حدود 45 مورد قتل ناموسي، زير20 سال صورت گرفته است.[119] در جامعه ايراني به جهت غيرت و تعصب شديد نسبت به دختران، قرباني شدن دختر، مساوي با سوء ظن نسبت به او مي‌باشد. بنابراين پدر، عمو، برادران و پسران عمو، برحسب سنت، حكم قتل دختري را كه به او تجاوز شده يا در مظان اتهام است، بدون محاكمه اجرا مي‎كنند. در تحقيقي كه درباره زنان به قتل رسيده در اسكندريه مصر به عمل آمد، نشان داد كه 47 درصد از مقتولين، قربانيان تجاوز بودند كه به دست خويشاوندان نزديك خود به قتل رسيده‌اند.[120]

ـ طرد از جامعه

مهمترين پيامد قربانيان تجاوز، رانده شدن از اجتماع مي‌باشد. به اعتقاد عموم، زن پس از تجاوز، كالاي صدمه‌ديده‌اي مي‌باشد كه از جامعه اخراج شده است و جايي براي رفتن ندارد. واقعيت تلخ‌تر اين است كه مردان به جاي آنكه حامي و پشتيبان قربانـي بـراي گذر سريع‌تـر و صحيح‌تـر وي از مراحل بهبـودي و تجديـد ساختـار جسمي‌ـ رواني باشند، با بينش و نگرش خاص، ناعادلانه و غير منطقي، نسبت به «فرد آسيب ديده» رفتار مي‌كنند. دختران آسيب‎ديده از سوي پدران مورد ضرب و شتم قرار مي‎گيرنـد و از خانـه اخراج مي‎شونـد يا براي مدتي در خانـه زنداني مي‎گردند. گاه عكس‌العمل برادران شخص قرباني، شديد‌تر بوده و به قتل قرباني توسط آنها منجر مي‎شود. شوهر نيز ممكن است زن بزه‎ديده را سهل انگار، بي‌اراده، خيانتكار، اغواگر و ضعيف بداند و مورد تنفر، سرزنش، طعنه و كنايه‌هاي خويش قرار ‌دهد.[121]

ـ سقوط در ورطه فحشا

بسياري از دختراني كه به جهت شرايط نامساعد خانه فرار مي‌كنند، معمولاً در دام سودجويان قرار گرفته و قرباني تجاوز مي‌شوند، نهايتاً مجبور به فحشا مي‌شوند.[122] همچنين دختراني كه در سنين كودكي مورد سوء استفاده جنسي قرار گرفته‎اند، به فحشا گرايش پيدا مي‎كنند. پژوهشگران دانشگاه براون دريافتند مردان و زناني كه در دوران كودكي يا نوجواني مورد تجاوز به عنف قرار گرفته‎اند، چهار بار بيشتر از افراد ديگر به فحشا روي مي‎آورند. همچنين آنها دو برابر بيشتر از سايرين دست به روابط متعدد در هر سال مي‎زنند و درگير روابط جنسي، لاابالي‎گري و بي‎قيد و بندي مي‎شوند.[123]

پيشگيري و مقابله

1ـ راهبردهاي فرهنگي

ـ ترويج ارزش‌هاي ديني

جايگزيني ارزش‌هاي غير ديني، به جاي ارزش‌هاي ديني، انواع انحرافات از جمله تجاوزات جنسي را گسترش مي‎دهد. هرچه اعتقادات مردم نسبت به معنويت كم‌رنگ‌تر شود، به همان نسبت نيز گرايش به انحرافات اخلاقي در بين آنها زيادتر خواهد شد. لذا مصلحان و دلسوزان جامعه بايد به احياي ارزش‌هاي ديني همت گمارند.

ـ ترويج حجاب كامل اسلامي

يكي از عوامل مؤثر در تحريك متجاوزان جنسي، وضع پوشش و رفتار قرباني است. اغلب قربانيان، ملاك‌هاي پوشش و رفتار را رعايت نمي‎كنند و با آرايش‌هاي تند و پوشش نامناسب در بيرون از منزل، زمينه و انگيزة تجاوز جنسي را فراهم مي‎نمايند و با اين عمل، امنيت ساير زنان را نيز به مخاطره مي‎افكنند. در قرآن مجيد، رعايت موازين پوشش، جهت حفظ امنيت، آرامش و آسايش زنان سفارش شده است. [124]

«اي پيامبر به همسران ودخترانت و زنان مؤمن بگو با جلباب، گردن و سينه خود را بپوشانند تا بدين وسيله معلوم شود كه اينان اهل عفت و سداد و صلاح هستند تا از آزار و اذيت اوباش در امان بمانند.»[125]

همچنين در مواجهه با اين ناهنجاري اجتماعي، نخست به زنان مؤمن دستور مي‌دهد كه هرگونه بهانه و مستمسكي را از دست مفسده‌جويان و اوباش بگيرند، سپس با شديدترين تهديد مي‌فرمايد: «اگر كساني كه در دلشان مرض هست،[126] دست از كار خود برندارند، تو را بر ضد آنها مي‌شورانيم، پس در آن وقت، جز مدت كوتاهي نمي‌توانند در كنار تو در اين شهر بمانند».[127] درواقع مطابق آيات قرآن كريم، گام اول رعايت حدود پوشش از سوي زنان مؤمن است و سپس چنانچه افراد لاابالي، بي‎پروا، اذيت و آزار نمودند، آنان را مطابق احكام اسلامي به اشدّ مجازات محكوم مي‎نمايد و بهانه را از دست افراد فاسق مي‎گيرد. مطابق فرامين ديني، زنان مسلمان بايد در پوشيدن حجاب سهل انگار و بي‌اعتنا نباشند و به گونه‎اي عمل ننمايند كه توجه افراد هرزه را جلب ‌كنند.

ـ پوشاندن زينت‌آلات از ديد نامحرمان

انگيزة برخي از متجاوزين، سرقت زيور‌آلات قربانيان است، به همين جهت پوشاندن زيور‌آلات در بيرون از منزل، علاوه بر اينكه يك واجب شرعي است، گامي در جهت افزايش ضريب امنيت اجتماعي زنان مي‌باشد، چنانچه قرآن كريم مي‌فرمايد: «به زنـان مؤمن بگـو زينت‌هايشان را آشـكار نكننـد، مگر آنچه كه بـه خودي خـود آشكار است»[128]. به نظر بسياري از مفسرين «زِينَتَهُنَّ» جواهرات و زينت آلاتي است كه زنان استفاده مي‌كنند. البته طبيعي است كه آشكار كردن زينت آلات توأم با آشكار كردن اندامي است كه زينت بر آن قرار دارد.[129]

2ـ راهبردهاي اجتماعي

ـ تسهيل ازدواج

با توجه به گزارشات دادگاهها، اكثر جوانان متجاوز مجرد مي‌باشند؛ لذا والدين و حكومت ديني بايد تلاش كنند تا از طرق مختلف، جوانان را تشويق به ازدواج نمايند و زمينه‎هاي اين امر را فراهم كنند.

ـ كاهش عوامل تحريك‎زا

استدلال ليبرال‎ها در ارائه آزادي‎هاي بي‎حد و حصر اين عبارت است كه «انسان نسبت به چيزي كه منع مي‎گردد، حريص‌تر مي‌شود»،[130] بر همين اساس معتقدند كه در صورت برداشتن حريم‌هاي ديني در روابط نامحرم، مردان نسبت به جنس مخالف بي‌تفاوت خواهند شد. در پاسخ به چنين تفكري بايد اذعان نمود كه وضعيت امروز غرب و رشد سرسام‌آور تجاوز جنسي در كشورهاي اروپايي و امريكا، عكس اين فرضيه را ثابت مي‎نمايد. امروزه اثبات گرديده است كه هرچه عوامل تحريك كنندة شهوات زياد‌تر باشند، ميزان جرائم جنسي افزايش خواهد يافت؛ بنابراين مطابق شريعت مقدس اسلام، بايد عوامل تحريك‌زاي جنسي را در محيط كار و اجتماع كاهش داد.

3ـ راهبردهاي فقهي‌ـ حقوقي

رالف گاروفالو، روانشناس و درمانگر متجاوزين جنسي معتقد است:

«اگر مردان فكر كنند كه مي‌توانند از مجازات در امان بمانند، حتماً مرتكب تجاوز جنسي خواهند شد. متجاوز جنسي معمولاً يك آدم غير عادي نيست؛ بلكه تفاوت اساسي او با مردان عادي اين است كه افراد طبيعي براي اميال خود راه مقبولي مي‌يابند، حال آنكه متجاوزين جنسي همة ملاحظات اخلاقي و قانوني را ناديده مي‌گيرند».[131]

بر اساس گفته اين روانشناس، بايد قوانين خشني براي برخورد با اين معضل اجتماعي تصويب شود، اما در اكثر جوامع غربي، مجازات اين جرم بسيار سبك است، بدين جهت دامنه اين جرم در كشورهاي اروپايي و آمريكايي روز به روز گسترش مي‎يابد. در قانون جنايي آلمان, جرم کساني که به زندانيان تجاوز مي‎کنند، نهايتا پنج سال حبس يا پرداخت جريمه مالي مي‌باشد.[132]

در دين اسلام براي چنين عملي، مجازات بسيار سنگيني تعيين شده است.[133] لحن احاديث نيز در اين خصوص بسيار جدي و قاطع است. در وسائل الشيعه، 6 حديث معتبر در اين خصوص نقل شده است، 4 حديث تصريح مي‌كند كه متجاوز (مجرد يا متأهل) بايد كشته شود. مطابق 2 حديث، بايد يك ضربت شمشير به متجاوز بزنند، چه بميرد چه زنده بماند.[134] عليرغم آنكه از لحاظ قانوني، اشدّ مجازات در نظر گرفته شده است، ليكن مجريان قانون در مقام اجرا كمتر شدت عمل به خرج مي‌دهند. برخي اظهار مي‎دارند كه «بهترين‌ راه‌ پيشگيري‌ از چنين جرم‌هايي‌، اجراي‌ حدود در ملأ عام‌ است‌، با اين كار مجرمان‌ مي‌ترسند و اعمال خلاف‌ را كنار مي‌گذارند و مردم‌ نيز درمي‌يابند كه ظالم‌ به‌ سزاي‌ خود مي‌رسد. به اين ترتيب 80 درصد جرائم‌ كاهش‌ خواهد يافت».[135]

از آنجا كه حفظ آبرو براي زنان بزه ‎ديده بسيار مهم مي‌باشد، در اجراي قانون، بايد ترتيبي اتخاذ شود كه ضرورتي به حضور قرباني در دادگاه براي اثبات درگيري و مقاومت در برابر متجاوز نباشد. البته جانبداري افراطي از شكايت زنان عليه مردان و متهم كردن مردان به تجاوز، هتك ناموس و.... مي‎تواند بسيار مشكل‎ساز باشد. زيرا برخي از زنان كه دچار اختلالات شخصيتي و عدم تعادل رواني هستند و از عقده‌ها و تعارض‌هاي جنسي رنج مي‌برند، يا به قصد محكوم كردن مردان در دادگاه و شكنجة رواني و جسمي آنها يا به قصد اخاذي، چنين شكايت‌هايي را تسليم پليس و دادگاه مي‎نمايند.

در مواردي كه تجاوز از طرف محارم مي‎باشد، قوانين جزايي شديد‌تري بايد وضع شود. اگر قرباني كودك باشد و جاني پدر مشروع او باشد، مجازات بايد تشديد شود؛ حتي اگر پدر مشروع كودك اعمالي انجام دهد كه به تسهيل فساد يك كودك يا استفاده از عكس او براي اهداف جنسي يا اجبار فرزندش به خودنمايي جنسي براي ديگري بيانجامد. در تمامي اين موارد، قانون بايد حتي بدون شكايت مجني عليه، جاني را مجازات كند و در كنار اين مجازات قانون بايد تدابيري براي سلب ولايت والدين براي تأمين سلامتي ، امنيت و اخلاق كودك در نظر بگيرد و در مدت سلب قيموميت، كودك به اعضاي فاميل يا شخص ثالث يا به مراكز نگهداري كودكان سپرده شود. در صورت امكان، هر شش ماه و حداكثر هر دو سال يكبار، وضعيت كودك مورد ارزيابي مجدد قرار گيرد و در اين مدت بايد والدين مجرم تحت آزمايشات روان‌پزشكي قرار گيرند؛ اگر والدين دچار بيماري حاد رواني باشند، براي هميشه مي‌توان آنها را از حق ولايت بر كودك محروم كرد. اما اگر بيماري رواني آنها قابل درمان باشد، بايد تحت درمان قرار گيرند و دوباره به زندگي عادي خود برگردند، زيرا هدف بايد اين باشد كه به كودك و خانوده‌اش تا حد امكان كمك شود تا كاركردهاي «طبيعي» را در زندگي خود مجدداً در پيش بگيرند.[136]

راهكارهاي بازتواني

حمايت از بزه‌ديدگان اصولاً در 3 مرحله قابل تصور است:

الف)ـ حمايت از بزه‌ ديده بلافاصله پس از تحقق جرم

اين مرحله شامل مساعدت‌هاي پزشكي و تسكين ناملايمات روحي ـ رواني است.

ب)- حمايت از بزه‌ديده در مرحله دادرسي

ج)- حمايت از بزه‌ديده در مرحلة تأمين ضرر و زيان

يكي از مهمترين ابعاد حمايت از بزه‌ديدگان اين مرحله است كه به منظور تضمين پرداخت زيان‌هاي وارده به بزه‌ديده در زماني كه دسترسي به بزهكار ممكن نيست و يا افلاس و اعسار وي و جبران خسارت بزه‌ديده ناممكن و متعذّر مي‌باشد، انجام مي‌شود. برخي از قانونگذاران در كشور‌هاي مختلف تدابير گوناگون و مؤثرتري اتخاذ كرده‌اند؛ به عنوان نمونه مي‌توان به بيمة اجباري رانندگان اتومبيل اشاره كرد.

براي انجام اين حمايت‌ها، اقدامات ذيل در برخي كشورها انجام شده است:

ـ ايجاد مركزي براي حمايت از قربانيان تجاوز

براي كشورهايي كه با بحران تجاوز مواجه هستند، ايجاد مركز حمايت از قربانيان توصيه مي‌شود تا قرباني تجاوز بتواند در اولين فرصت با اين مركز تماس بگيرد. در اين مركز، بايد مددكار اجتماعي و پزشك معالج به قربانيان كمك نمايند. پزشك اين مركز بايد با گرد‌آوري مدارك جسمي محكمه پسند آشنا باشد. واحد مشاوره پزشكي بايد در مورد مراقبت‌هاي پزشكي مشاوره دهد و واحد مشاوره حقوقي، زنان بزه‎ديده را راهنمائي نمايد تا بدانند كه چگونه به پليس گزارش دهند تا هم متجاوز به سزاي اعمالش برسد و هم آبروي قرباني حفظ شود و بتواند به زندگي عادي خود برگردد. اين مركز مي‎تواند وكيل مدافع مناسب را به قرباني معرفي كند تا در صورت پيگيري موضوع، اين كار را انجام دهد.[137] در اين مركز همچنين بايد آمار دقيقي از انواع تجاوزات جنسي و علل اصلي آنها گرد‌آوري شده و قرباني، مشاورة رواني گردد و به ساير سازمان‌هاي اجتماعي يا بخش‌هاي روان پزشكي معرفي شود و در يافتن روان ‌درمانگر متخصص ياري شود.

ـ تشويق قرباني به گزارش تجاوز

يكي از عوامل تشديد تجاوز، عدم گزارش از سوي قرباني مي‌باشد، از آنجا كه در چنين حوادثي، نگرش بدبينانه‎اي نسبت به زنان وجود دارد و از سوي ديگر زنان ايراني، بسيار مقيد و مأخوذ به حيا هستند و از بازگوئي واقعه با پليس مرد خودداري مي‌كنند، لازم است كه در تمامي كلانتري‎ها، پليس‌هاي زن موظف به پيگيري پرونده تجاوز به عنف باشند، بدين ترتيب گزارش اين‌گونه جرائم افزايش خواهد يافت. ضمناً بايد خطوط تلفن ويژه، براي كمك فوري و گزارش‌دهي قربانيان، پليس اضطراري فراهم شود. همچنين بايد زنان را متقاعد نمود كه هرنوع تجاوز جنسي (از سوي بيگانه يا خويشاوندان) را به پليس گزارش دهند. حتي اگر به هر دليلي نمي‎خواهند شناخته شوند، مي‌توانند گزارش خود را بدون مشخصات به صورت تلفني يا كتبي ارائه دهند، اين كار به مراكز قانوني (پليس) اجازه مي‌دهد تا گزارش‌هاي دقيقي از تعداد قربانيان و متجاوزان دريافت كنند و بتوانند با توجه به حجم بزه، مقدار مناسبي از نيروهاي مادي و معنوي خود را جهت رسيدگي و درمان و مقابله با اين معضل اختصاص دهند و براي قرباني‌هاي بالقوه حمايت‌هاي لازم را فراهم كنند.[138]

ـ تاسيس و تجهيز سازمان‌هاي غيردولتي

از آنجايي كه كودكان و زنان خياباني به شدت در قبال اين آسيب اجتماعي بي‌دفاع مي‌باشند، مي‌توان با تاسيس و تجهيز سازمان‌هاي غيردولتي و ارائه برنامه‌هاي آموزشي و حمايتي، گامي موثر براي حمايت از آنها و ممانعت از وقوع تجاوز جنسي به آنها برداشت.


 

فهرست منابع:

× قرآن كريم.

× ابن منظور افريقي المصري:‌ «لسان العرب، دار الاحياء التراث العربي»، قم 1405هـ ق.

× ابـوت، پـاملا؛ والاس، كلر: «مقدمه‌اي بر جامعه‌شناسي ـ نگرش‌هاي فمينيستي»، ترجمه مريم خراساني و حميد احمدي، نشر دنياي مادر، 1376.

× امام خميني، روح‎الله: «تحرير الوسيله»، دار الكتب العلميه (اسماعيليان) ، قم، سال 1369.

× اوحدي، بهنام: «تمايلات و رفتارهاي جنسي انسان»، نشر مؤلف، 1380.

× ايبراهمس، ديويد: «روانشناسي كيفري»، ترجمة دكتر صانعي، گنج دانش، 1371.

× برگمن، ارلين ايزن: «زنان ويتنام»، انتشارات چكيده، چاپ اول، 1359.

× برنارد، توماس و ولر، جرج و اسنيپس، جفري: «جرم‌شناسي نظري»، ترجمه علي شجاعي، انتشارات سمت، 1380.

× حرعاملي، محمد بن الحسن: «تفصيل وسائل الشيعه الى تحصيل مسائل الشريعة»، مؤسسة آل البيت عليهم السلام الاحياء التراث، قم، 1414 ه‍ ق.

× حميدي، فريده: «حقوق زنان، حقوق بشر»، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، 1382.

× دهخدا، على‏اكبر: «لغت‏نامه»، دانشگاه تهران، انتشارات دانشكده ادبيات، سال 1325.

× صبور اردوبادي، احمد: «آيين بهزيستي اسلام»، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1367.

× طباطبائي، «الميزان»، ترجمه سيد محمد باقر موسوي همداني، دفتر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين، (قم)، 1363.

× قائمي، علي: «خانواده و مسائل جنسي كودكان»، انتشارات انجمن اولياء ومربيان جمهوري اسلامي ايران، 1368.

× كارلسون، كارن. جي ؛ ترازيپوزين، استفاني.اِ. ايزنستات؛ «بهداشت رواني زنان»، مترجمين خديجه ابوالمعالي و ديگران، نشر ساوالان، 1379.

× كاونيگتن كولمن، جيمز: «روانشناسي نابهنجار و زندگي نوين»، ترجمه كيانوش هاشميان، انتشارات دانشگاه الزهراء (س)، 1376.

× كوچتكف، و.د؛ لاپيك، و.م: «روانشناسي و تـربيت جنسي كودكان ونوجوانـان»، ترجمه محمد تقي زاد،‌ انتشارات بنياد،1369.

× گلپايگاني، محمد رضا: «مجمع المسائل»، موسسه دار القران الكريم، قم، سال 1362

× گودرزي، محمدرضا: «بزه‌ديده‌شناسي: پيدايش، تحول ديدگاه‌هاي نوين»، نشريه امنيت، سال چهارم، شماره هفدهم و هيجدهم، آذر و دي 1379.

× گيدنز، آنتوني: «جامعه‌شناسي»، ترجمة منوچهر صبوري، نشر ني، چاپ دوم، 1374.

× لپز‌،ژرار؛ فيليزولا، ژينا: «بزه ديده و بزه‌ديده‌شناسي»، ترجمه روح الدين كرد عليوند و احمد محمدي، نشر مجد، 1379.

× مرتضـوي، نسـريـن: «جايگاه زنـان بـزه‌ديـده در قلمرو سياست جنـايي ايران»، كارشناسي ارشد، دانشگاه تهران، مجتمع آموزشي عالي قم، 1376.

× معلوف، لويس: «المنجد»، مترجم محمد بندرريگي، نشر ايران، 1374.

× مكارم شيرازي، ناصر: «تفسير نمونه»، دار الكتاب الاسلاميه، 1366.

× المناوي، محمد عبد الروؤف: «فيض القدير شرح الجامع الصغير»، تحقيق احمد عبدالسلام، چاپ اول ، دار الكتب العلميه، بيروت 1415 هـ ق.

× نيكخو، محمدرضا: «زندگي جنسي مردان»، انتشارات سخن، 1381.

× واحد، ابراهيم: «اختلالات و انحرافات جنسي: علل ـ پيشگيري ـ درمان»، نشر خط سوم، 1380.

 J.-M. Darvez-Bornoz, T. Lemperiere, A. Degiovanni, P. Grillard; Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 30:78-84, 1995

 

 

پي نوشتها:


 [1]-http://www.irandwr.org.

[2] - كارلسون و ديگران، ص 134.

[3] - جريدة البيان، (امارات العربيه) الجمعة 5 محرم 1422 هـ الموافق 30 مارس 2001.

[4]- حميدي، ص 84، به نقل از:

Lori Heise, “Violence Against Women: The Missing Agenda”, In women’s Health: A Global Perspective, ed Marge Koblinsky, Judith Timyan, and Jill Gay (Boulder, co: westciew, 1992)

[5]- دهخدا، ج ؟ ، ص ؟ .

[6] - اوحدي، ص 308.

[7] - اوحدي، ص 321.

[8] - همان، صص 310- 309 و ص321.

[9]-Cohen

[10]-Projection

[11] - اوحدي، ص 322.

[12]-Sexual sadists

[13]- Exploitive predators

[14]- Impulsive

[15]- Inadequate men

[16]- اوحدي، ص 309

[17]- اين آمار مربوط به وضعيت كشورهاي غربي است.

[18]- اوحدي، ص310.

[19] - bipolardisorder

[20] - Bornoz & et al p.78.

[21]- http://www.psychlaws.org.

[22]- روزنامه عصر نو 13/2/1382 (قابل دسترسي در: http://www.asre-nou.net).

[23] ـ سه جوان شرور يك زن پارچه فروش را در شرق تهران ربودند و با زنداني كردن وي دست به آزار و اذيتش زدند. او پس از 5 روز توانست خود را از اسارت آنها برهاند. (روزنامه آفرينش، 13/ 6/ 1382).

ـ هشت نفر از اعضاي اصلي باندهاي شرارت آدم‌ربايي و فساد به لحاظ ارتكاب جنايات و تشكيل و رهبري باند آدم‌ربايي و ربودن دختران و زنان و تجاوز به عنف با تهديد اسلحه و برقراري رابطه نامشروع و زناي محصنه و آدم‌ربايي، چاقوكشي و ايجاد رعب و وحشت و اختلال در نظم عمومي گناهكار شناخته شدند و به تحمل شلاق و اعدام محكوم شدند. http://www.gooya.com .

ـ دختر جواني در يكي از مناطق حاشيه‌اي شهر تهران توسط چهار مرد ربوده مي‌شود و مورد تجاوز قرار مي‌گيرد. (روزنامه ياس نو، 24/ 4/ 1382

ـ در شيراز نيز همانند مشهد و تهران باندهاي بزهكاري اقدام به ربودن زنان و دختران به صورت گروهي نموده‌اند، چنانچه در يك مورد، سه نفري كه داراي سوء سابقه بودند دختر جواني را با تهديد سلاح سرد در مقابل منزلش ربوده و مورد تجاوز به عنف قرار دادند. (روزنامه اطلاعات 3/6/1382).

ـ چهار تبهكار كه با پوشش باند (موسوم به ابليس) اقدام به ربودن زنان و دختران مي‌كردند و اموال آنان را به سرقت مي‌بردند از سوي مأموران پليس آگاهي نجف آباد دستگير شدند، چهار جوان شرور كه دختر 12 ساله را ربوده و وي را مورد تجاوز جنسي قرار داده بودند، دستگير شدند. (روزنامه جام جم، 19/7/1382).

ـ پنج جوان شرور دختر جواني را دوبار ربودند و مورد تجاوز قرار دادند. (روزنامه آفرينش، 2/5/1382).

ـ اعضاي سه باند ربايندگان دختران جوان در شهرستان كرج دستگير شدند. (روزنامه آفرينش، 27/7/1382).

ـ پنج آدم ربا كه اقدام به ربودن يك زن جوان در شيراز كرده بودند پس از 3 ماه دستگير شدند. (روزنامه آفرينش، 9/4/1382).

ـ سيزده نفر از اعضاي يك باند كه در قم اقدام به ربودن و تجاوز دختران كم سن و سال مي‌كردند، دستگير شدند. اعضاي اين باند بصورت دسته‌ جمعي قربانيان خود را مورد تجاوز قرار مي‌‌دادند.)http://www.arabia.com

[24] - اوحدي، صص 316-315.

[25]-Anger rape

[26]-Episodic

[27]-Revenge

[28]-Sadistic rape

[29]-Mutilation

[30] - اوحدي، صص 314- 313.

[31] - سازماني كه براي حقوق كودكان در سوئد كار مي‌كند.

[32]- http://www.kvinnonet.org.

[33] - كارلسون و ديگران، ص 133.

[34]- http://www.irandwr.org

[35] - كارلسون و ديگران ، ص 140.

[36] - از مدتي پيش به فريبا علاقه پيدا كرده بودم، اما چون او سرپرست نداشت، از وي خواستم بدون آن كه به خانواده‎اش اطلاع دهد با هم فرار كنيم، (جام جم، 28/5/1382).

[37]- مرد 34 ساله‌اي كه طي دو سال به 46 كودك مرودشتي تعرض كرده بود، براي به دام انداختن كودكان، به دروغ، نامه‌اي از پدرشان را به آنها وعده داده و سپس آنها را سوار موتور سيكلت خود مي‌كرد. (روزنامه‎هاي ايران 30/6/82).

[38] ـ روزنامه اعتماد، 15/6/82 .

[39]-http://www.ashti.net/

[40]- مرد 50 ساله‌اي به نام «يوسف، ب» با جعل عنوان مأمور ارشد يك ارگان، دختران دانشجو را با تهديد سلاح پلاستيكي، مورد تجاوز جنسي قرار مي‌داد، با شكايت دختر جواني به نام روناك توسط كارآگاهان مركز اجرايي شمال غرب تهران به دام افتاد. (روزنامه انتخاب، 26/7/1382).

- چهار جوان‌ با‌ عنوان‌ مأموران‌ بسيج‌، دختران‌ را به‌ بهانه‌هاي‌ منكراتي‌ در منطقه‌ شهر ري‌ بازداشت‌ مي‌كردند و آنان‌ را با اتومبيل‌ خود به‌ خانه‌اي‌ امن‌ انتقال‌ داده و مورد تجاوز قرار مي‌دادند و سپس‌ تهديد‌ مي‌كردند كه در صورت شكستن سكوت‌، دچار مصيبت‌ بزرگي‌ خواهند شد. (روزنامه اعتماد، 27/7/1382).

[41] ـ روزنامه انتخاب 28/ 5/ 1382.

[42] ـ روزنامه ايران، 13/6/ 1382.

[43] ـ سه جوان با تهديد سلاح سرد، قصد ربودن دختري در تقاطع وليعصر را داشتند كه با فريادهاي دختر و كمك مردم، مهاجمين دستگير شدند. (روزنامه حمايت، 5/ 6/ 1382).

[44] - روزنامه ايران، 30/ 5/ 1382.

[45]-http://www.mehdis.com.

[46] - نيكخو، ص 234.

[47] - مرد مسن 50 ساله‌اي زن و فرزند خود را به شهرستان مي‌فرستد و با تهيه سه منزل در سه جاي تهران اقدام به ربودن دختران و تجاوز به آنها مي‌نمايد، در پاسخ اينكه انگيزه‎هاي از اين كار چيست، مي‌گويد: «من از تجاوز به دختران لذت مي‌بردم، اما چون در سال‌هاي جواني فرصت اين كار را نداشتم، وقتي وضع مالي‌ام به اندازه كافي خوب شد، تصميم گرفتم تا كاري را كه دوست دارم، انجام دهم.» (روزنامه انتخاب ، 26/ 7/ 1382.)

[48] - زني كه مرتباً از سوي خواهرشوهرش مورد تحقير قرار مي‌گرفت، پسرش را تشويق به تجاوز دختر عمه‌اش كرد تا ازاين طريق انتقام خودش را از خواهرشوهرش گرفته‎باشد. (روزنامه جوان،17/ 7/ 82)

[49] - نيكخو، ص 234.

[50]-Insecurity

[51]-Immaturity

[52]-Sexual inadequacy

[53]-Submission

[54] - اوحدي، ص 315.

[55]-http://www.RanginKaman.com

[56] - گيدنز، ص 87.

[57] - روزنامه رسالت 17/6/1382.

[58] - ارضاي جنسي به وسيله كودكان.

[59]-http://www.mehdis.com.

[60]-rape groups

[61]- http://www.irandwr.org.

[62]- http://www.RanginKaman.com.

[63]- روانبخش، ص 18.

[64]- الحر العاملي ج 20، ص 132 . متن حديث: محمد بن يعقوب ، عن على بن إبراهيم ، عن أبيه ، عن القاسم بن محمد الجوهرى ، عن إسحاق بن إبراهيم ، عن أبى أيوب ، عن ابن راشد ، عن أبيه قال : سمعت أبا عبد الله (ع) يقول : لا يجامع الرجل امرأته ولا جاريته وفى البيت صبى فان ذلك مما يورث الزنا .

[65]- همان، ص133. متن حديث: وعنه ، عن أبيه ، عن عبد الله بن الحسين بن زيد ، عن أبيه ، عن أبى عبد الله (ع) قال: قال رسول الله (ص) : والذى نفسي بيده لو ان رجلا غشى امرأته وفى البيت صبى مستقيظ يراهما ويسمع كلامهما ونفسهما ما افلح ابدا ان كان غلاما كان زانيا أو جارية كانت زانية.

[66] - قائمي، صص 92-91.

[67] - همان، ص 91.

[68] - كولمن، ص 655.

[69]- مشاور استاندار خوزستان با اشاره به مواردي از تجاوز محارم به دختران در استان خوزستان اظهار كرد: در حال حاضر دختر 19 ساله‌اي كه از 8 سالگي مورد سوء استفاده پدر خود قرار گرفته بود، به دليل اين كه از سوي برادر خود نيز بر اثر بي‌پروايي پدر مورد سوء استفاده قرار گرفته، به استانداري مراجعه كرده است. (خبرگزاري ايسنا به نقل از مشاور اجتماعي استاندار خوزستان، پري ميربك)

[70] - روزنامه اعتماد، 27/7/82.

[71] - اوحدي، ص 310.

[72] - كارلسون و ديگران، ص 134.

[73] - همان، صص 157-156.

[74] - همان، ص 134.

[75] - همان، ص 133.

[76]-systematic

[77]-organized

[78] ـ برگمن، ص 77.

[79]-http://www.religioustolerance.org/

[80]-http://www.alharbi.ca/

[81] - روزنامه ايران، 13/ 6/ 1382.

[82] - روزنامه كيهان، 30 / 6 / 1382.

[83]- http://www.iranspiegel.de/

[84]-گودرزي،‌ ص 30 (اين نظريه نخستين با در اواخر دهه 1940 توسط هانس فن هانتينگ، جرم‌شناس آلماني تبار آمريكايي مطرح شد).

[85]-Life style theory

[86] - گودرزي، ص 33.

[87] - صبور اردوبادي، ج 4، ص 263.

[88] - همان، ج 3، صص 69-68.

[89]- routine activities theory

[90] - گودرزي، ص 33.

[91]- مرتضوي، ص 76.

[92] - مرتضوي، ص 54.

[93] - ايبراهمس، ص 225.

[94] . Proximity

[95] . Attractive

[96] . Accessibility

[97] . Manageability

[98] . Risk

[99] ـ مرتضوي، صص 71-70.

[100]- كارلسون و ديگران، ص141؛ حميدي، ص 85 .

[101]- حميدي، ص 85 .

[102]- همان، ص 135.

[103]- اوحدي، ص 309.

[104] - همان، ص 318.

[105]-Shame

[106]-Humiliation

[107]-Confusion

[108]-Rage

[109] - كارلسون و ديگران، ص 135.

[110] - اوحدي، ص 317.

[111] - كارلسون و ديگران، ص 135.

[112] - نيكخو، ص 236.

[113]-Posttraumatic stress disorder

[114] - واژينيسم انقباض غير ارادي ماهيچه‌ها مي‎باشد و منشأ رواني دارد.

[115] - اوحدي، ص319.

[116] - كارلسون و ديگران، ص 136

[117] - روزنامه شرق، 10/7/1382.

[118]- http://www.kvinnonet.org.

[119] - خبرگزاري ايسنا به نقل از مشاور اجتماعي استاندار خوزستان(پري ميربك)

[120] - حميدي، ص 86 .

[121] - اوحدي، ص 320.

[122] -http://www.parastood.com/

[123] - حميدي، ص 95.

[124] - احزاب، 59 .

[125] - طباطبائي ، الميزان، ج 16، ص509 .

[126] - قرآن از افراد هرزه به عنوان بيماردلان يادمي‌كند و مي‌فرمايد: «صدايتان‎راموقع‎حرف‎زدن با نامحرمان نازك‎نكنيد تا مبادا بيماردلان در شما طمع كنند» (احزاب، 32).

[127] - احزاب،60.

[128] - نور،31.

[129] - مكارم شيرازي، ج14، ص438.

[130] - اين جمله «الانسان حريص علي ما منع» ضرب المثل عربي مي‌باشد و در كتب معتبر روائي چنين حديثي يافت نشده است.

[131]- Newsweek, August 20, 1973, pp 67 – 68.

[132]- http://www.ashti.net

[133] - فتاواي برخي مراجع براي مجازات تجاوز، حكم قتل مي‌باشد: رك. (امام خميني، تحرير الوسيله، ج 2، ص 436) و (آيت الله گلپايگاني، مجمع المسائل، ج 3، ص 19).

[134] - حرعاملي، ج 28 ، صص 110-108.

[135] - http://www.RanginKaman.com. (مصاحبه سردار طلايي، فرمانده انتظامي تهران)

[136] ـ لپز‌ و فيليزولا، صص 41-38 .

[137] - كارلسون و ديگران، صص138-137.

[138] - كارلسون و ديگران، ص138.

 


نسخه چاپي ارسال به دوستان

اين مطلب 3607 بار ديده شده است

خشونت عليه زنان؛ بودها يا نمودها /مهري سويزي
معنا شناسي خشونت/محمدرضا هزاوه اي
تمكين؛ قدرت زنان يا خشونت مردان/مرتضي محمدي
تجاوز و بـزه‌ديـدگي زنـان /رضا رمضان نرگسي
رواسازي خشونت عليه زنان در احاديث مجعول /عباس نيكزاد
ديه و قصاص تكليف حكومت و حق زنان/علي محمدي جوركويه
تكثر خشونت در آزارهاي خياباني/نصرالله آقاجاني
تفاوت‌هاي جنسيتي از ديدگاه اسلام و فمينيسم/سيده معصومه حسني
مهار خشونت‌هاي خانگي از قانون تا اخلاق/ليلا سادات اسدي
دختران سن رشد و مسئوليت كيفري /سيد حسين هاشمي
خشونت عليه زنان در فرانسه و آمريكا/ترجمه و تدوين: سيد محمد كمال سروريان
مأخذشناسي
چکيده مقالات به زبان انگليسي